Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
paasoverdenking
21 april 2019
de verzoekingen van Jezus
17 maart 2019
vergankelijkheid
17 februari 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

de vrouw

Kern van de overdenking

Tot op heden er niet zoveel aandacht geweest voor de twee kanten van vrouwen en mannen. Maar beide seksen hebben zowel een mannelijke als een vrouwelijke kant.

Alleen door te onderkennen en te aanvaarden dat vrouwen en mannen door zowel hun mannelijke als vrouwelijk kant gelijkwaardig zijn maar tegelijkertijd in hun man- en vrouw zijn toch altijd  verschillend zullen zijn, is een synthese mogelijk waarin zowel mannen als vrouwen tot hun recht komen

 

Overdenking Zeist 19 mei 2019 (de vrouw)

Het commerciële geweld rond moederdag op 12 mei jl. ligt inmiddels weer achter ons, maar in de katholieke kerk is het feest rond moeder aller moeders nog niet teneinde. Meimaand is traditioneel Mariamaand en Maria is deze maand het middelpunt van tentoonstellingen, nieuwe liederen en bezinningsweekenden.

 

Voor de meeste protestanten is de Mariadevotie van katholieken onbegrijpelijk en onnavolgbaar. De Mariaverering is volgens hen een dwaalspoor dat de gelovigen wegleidt van het woord Gods in de bijbel en de navolging van Christus. Die kritiek dateert al van de zestiende eeuw, maar dat heeft Pausen er niet van weerhouden om rond Maria dogma’s te formuleren. In 1854 het dogma van de onbevlekte ontvangenis in de bul Ineffabilis Deus van Pius IX en in 1950 de tenhemelopneming van Maria in de Apostolische Constitutie Munificentissimus Deus van Pius XII. De onbevlekte ontvangenis wil zoveel zeggen als dat Maria, hoewel niet gedoopt, vrij van de erfzonde is geboren. Gezien de goddelijkheid van Jezus achtte men het logisch dat de vrouw die een god ter wereld brengt ook zelf volkomen zuiver van ziel en zonder zonden moest zijn. De tenhemelopneming betekent dat Maria na haar dood rechtstreeks met lichaam en ziel naar de hemel is gevaren.

 

Bij de protestanten zijn de scherpe kantjes over dit bijgeloof er met het verstrijken van de tijd wel afgegaan. We bevechten elkaar niet meer op grond van theologische inzichten en ook van de kant van niet-religieuze mensen is er weer meer belangstelling voor de figuur van Maria. Maria wordt daarin dan vooral gezien als de moederfiguur bij wie je terecht kan als het je in het leven tegen zit. Je zoekt dan troost bij haar zoals je dat ook bij je eigen moeder kon doen. Er worden veel kaarsjes gebrand bij de beelden van Maria en het zijn lang niet alleen gelovigen die dat doen.

 

Intussen is de beeldvorming over de vrouw Maria nog steeds erg eenzijdig gebleven. Zij werd en wordt nog steeds gezien als de onderdanige dienares van God, als symbool voor het moederlijke en de brengster van troost en voorspraak voor vergeving bij God. Een suikerzoet beeld van een Joodse vrouw die als  maagd een bijzonder kind ter wereld bracht. Maar die moederlijke liefde, die zachte kant van de vrouw is maar één aspect van de vrouw en niet alleen in feministische kringen, maar ook bij mannen staat die beeldvorming onder kritiek. Want vrouwen hebben vele gedaanten en vervullen in allerlei vertellingen soms ook heel andere functies dan die van de liefhebbende moeder aller moeders.

 

In het sprookje van Doornroosje komt dit heel expliciet naar voren. We hebben allemaal het sprookje wel eens gehoord, maar voor degenen bij wie het weggezakt is, heel in het kort zoals het werd verteld.

 

Na eindeloos wachten door een koning en koningin werd een koningsdochter geboren, Doornroosje. Alle wijze vrouwen in het rijk werden uitgenodigd om dit te vieren, maar omdat het koningspaar maar twaalf gouden borden had en er dertien wijze vrouwen waren, werd de dertiende wijze vrouw niet uitgenodigd. Zij was daarover zo woedend, dat zij een vloek uitsprak. Doornroosje zou zich prikken aan een spinsel en sterven. Die vloek werd verzacht door de twaalfde fee, die zei: sterven zal ze niet, maar wel honderd jaar slapen. Dat gebeurde en na 100 jaar werd ze door een prins wakker gekust met wie ze trouwde.

 

Er zitten veel interessante motieven in het sprookje, maar ik beperk me nu tot de rol van de boze fee. Die boze fee komt in veel sprookjes voor waarin sprake is van een bijzondere geboorte. Er komt een meisje ter wereld dat heel mooi is. Bij de doop van het kind wordt een groot feest gehouden, waarbij er iets ergs gebeurt. Er komen feeën als peettante, meestal in de aantallen zeven. of acht, twaalf of dertien, maar altijd wordt er een vergeten of overgeslagen en die spreekt dan de vloek over het kind uit.

 

Marie Louise von Franz, een leerlinge van Jung, noemt dit in haar boek De vrouw in het Sprookje het motief van de vergeten peettante. Soms wordt zij niet uitgenodigd omdat er niet genoeg gouden borden zijn, soms omdat zij al vijftig jaar teruggetrokken in een toren leeft en de mensen haar hebben vergeten. Dan verschijnt ze toch en krijgt alsnog een ander bord; ook dat vat zij op als een persoonlijke belediging en ze vervloekt het pasgeboren kind.

 

Het heeft te maken met het sinds onheuglijke tijden in onze verbeelding bestaande oerbeeld van de vergeten godin die wraak neemt. Toen Agamemnon naar Troje wilde uitzeilen, waaide er geen wind om de schepen voort te stuwen. Dit kwam door de woede van de godin Artemis, die vergeten was bij het brengen van de offers. Artemis eiste genoegdoening en Agamemnon moest zijn eigen dochter offeren om de oversteek te kunnen maken. De Griekse tragediedichter Euripides heeft deze geschiedenis al in de vijfde eeuw voor christus  verwerkt in zijn theaterstuk Iphiginieiain Aulis. Volgens von Franz is het meestal de vrouwelijke partij, in dit geval Artemis, die het niet kan verkroppen dat zij wordt overgeslagen.  Zij noemt daarbij het voorbeeld van het kleine meisje dat eerst moest huilen omdat die snertjongens haar hadden geknepen en daarna omdat zij niet mee mocht spelen. Dan was volgens haar knijpen nog altijd beter en dat is, aldus von Franz,  een typisch vrouwelijke reactie. Als man weet ik niet of dit echt zo is, maar het voorbeeld sprak me aan.

 

In het sprookje verschijnt de genegeerde moedergodin als een zuur mens dat zich achtergesteld voelt, beledigd en geminacht. Dit beeld deed mij denken aan de rabiate feministes die je soms tegenkomt. In de ontmoeting met deze vrouwen ontdek je menigmaal een verharding en verruwing in hun gedrag jegens mannen. Vreemd genoeg is dat dan juist de mannelijke kant van zo’n vrouw die geneigd is tot het uitoefenen van macht en eindeloos argumenteren over het gelijk van haar inzichten. Vaak klinkt in de stem van deze vrouwen een beledigde en verwijtende toon door en mannen, zo vergaat het mij althans, voelen zich dan  geïntimideerd of soms ook tot het uiterste getergd, door die klagende, verwijtende ondertoon in hun uitspraken.

 

Maar laat ik daar niet te veel bij stilstaan. Doorgeschoten feminisme bestaat, maar doorgeschoten macho gedrag net zo goed. In werkelijkheid hebben mannen een vrouwelijke kant en vrouwen een mannelijke kant. Ik denk dat het goed is om dit voor ogen te houden en daarom vrouwen en mannen niet per definitie te zien als elkaars tegengestelden. Het heeft weinig zin om stereotypen in stand te houden als we het over beide seksen hebben.

 

Vooral als we beseffen dat die stereotypen voortkomen uit een christelijke cultuur waarin geen enkele aandacht was voor de betekenis van de rol van de vrouw. Die cultuur was streng patriarchaal, en in die traditie ontbreekt heel veelzeggend het religieuze symbool voor de vrouw.

In de drie-eenheid van God is geen plaats voor de vrouw ingeruimd. Zij is geen deel van God, en de Mariaverering biedt onvoldoende compensatie voor de afwezigheid van zo’n godinnenbeeld.

 

In onze samenleving is weinig aandacht geweest voor de twee kanten van vrouwen en mannen. Want iedere man heeft een vrouwelijke kant en iedere vrouw heeft een mannelijke kant, dat is inmiddels wel als feit erkend.  Maar de vrouwelijke kant van de man werd in het algemeen niet als een begerenswaardige eigenschap gezien en de mannelijke kant van de vrouw werd niet opgemerkt als een belangrijk onderdeel van haar persoonlijkheid. En als de mannelijke kant van een vrouw overheersend is, dan kan dit haar onzeker maken over haar identiteit en het gevolg daarvan kan zijn dat zij een kunstmatig beeld van haarzelf gaat vormen. Ze heeft geen vertrouwen in haar eigen vrouwelijke wezen en ze reageert op de negatieve signalen uit haar omgeving door de rol aan te nemen van ofwel een twistzieke en bemoeizuchtige moeder ofwel die van het verongelijkte en klagende slachtoffer van de cultuur waarin zij moet leven. Maar vrouwen die een natuurlijk vertrouwen hebben in hun eigen vrouwelijkheid weten deze valkuilen te vermijden. Zij kennen hun betekenis en weten dat zij, zonder de mindere te zijn, op een bepaalde manier van mannen verschillen. En zodoende kunnen zij, aldus von Franz, een opvoedend en herscheppend effect hebben op de man.

 

Vooral uit de jaren vijftig kennen we het beeld van de man die in botheid en desinteresse is vervallen. Hij komt moe thuis, leest zijn krantje of – tegenwoordig – zondert zich met het surfen op internet en kruipt zwijgend onder de wol. Een aardig woord voor zijn vrouw kan er niet af. Hij ziet de vrouwelijk persoon en haar behoeften niet eens. Maar de vrouw die zonder machtspretenties en bitterheid voor haar menselijk recht opkomt, kan een ommekeer bij zo’n man teweeg brengen. Zij kan hem het een en ander over de psychologie van de vrouw bijbrengen en hem helpen om zijn eigen gevoel te ontwikkelen.

 

Bij ons zijn het beeld en de rol van de vrouw aan verandering onderhevig. Het is het resultaat van een geleidelijke ontwikkeling die waarschijnlijk al eeuwen geleden is begonnen en nu in een beweging vorm krijgt. De doorbraak van de vrouwenemancipatie aan het begin van de vorige eeuw is veroorzaakt door het bittere gevoel bij veel vrouwen dat zij werden genegeerd en niet op hun waarde werden geschat. Dat heeft geleid tot althans formeel gelijke rechten voor vrouwen en mannen, maar het verlaten van vertrouwde en ingesleten patronen zoals we die in de jaren vijftig van de vorige eeuw kenden, geeft problemen voor zowel mannen als vrouwen.

 

Vrouwen leggen zichzelf allerlei verplichtingen op. Ze willen een goede moeder en echtgenote zijn. Ze willen kinderen baren en goed opvoeden, maar ze willen ook carrière maken en een goed inkomen verdienen. Hoe combineer je al die ambities met elkaar zonder jezelf daarin te verliezen?

 

Mannen zijn vaak nog niet toe aan een bijstelling van de bestaande gebruiken en gewoonten. Mannen hebben de conventie van strijd voor het bestaan en het verwerven van een gezinsinkomen eeuwenlang vorm gegeven en gedomineerd. Vaak weten ze niet hoe dat veranderd moet worden zonder de eigen zelfverwerkelijking waaraan ze zijn gewend geweld aan te doen. Alleen door te onderkennen en te aanvaarden dat vrouwen en mannen gelijkwaardig zijn maar in hun man- en vrouw altijd  verschillend zullen zijn, is een synthese mogelijk waarin beiden tot hun recht komen. De Mariaverering brengt die synthese niet tot stand. Maar het begrijpen van de onbewuste drijfveren in onszelf over man en vrouw kunnen helpen om de harmonie tussen de seksen te ontwikkelen en in stand te houden.