Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
schepping of evolutie
22 januari 2023
kerstoverdenking 2022
25 december 2022
Het offer van Abraham
20 november 2022
Zorgen voor de dag van morgen
16 oktober 2022
De menselijke geest
18 september 2022
herbezinning
04 september 2022
Pinksteroverdenking
05 juni 2022
De Christus van Paulus
15 mei 2022
Paasoverdenking
17 april 2022
Jotam
20 maart 2022
De onzekerheid van de ziel
20 februari 2022
Overdenking (Jezus en de armen)
16 januari 2022
Kerstoverdenking Zeist
25 december 2021
Grenzen van het ego
12 december 2021
Ruth
21 november 2021
Twijfels
17 oktober 2021
Overdenking (Jeremia en Jezus)
19 september 2021
Overdenking (David en Goliath)
15 augustus 2021
demonen
13 juni 2021
Pinksteroverdenking
23 mei 2021
Kerstoverdenking 2020
25 december 2020
150 jaar vrijzinnigheid
22 november 2020
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
paasoverdenking
21 april 2019
de verzoekingen van Jezus
17 maart 2019
vergankelijkheid
17 februari 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

herbezinning

Preek Zeist 4 september 2022 (herbezinning)

We gaan een nieuw seizoen in en het thema dit seizoen is: Onderweg...maar waarheen? Kijkend naar de wereld om ons heen, lijkt dit thema heel toepasselijk op wat er allemaal om ons heen gebeurt. De oorlog in Oekraïne, de stijgende prijzen, de vastgelopen verzorgingsstaat in ons land, de vluchtelingencrisis, het boerenprotest en het tekort aan woningen en personeel in vrijwel alle sectoren, het is een en al kommer en kwel. Het meest verontrustend is misschien wel de bestuurlijke incompetentie die steeds weer duidelijk wordt als het gaat om het vinden van oplossingen voor de gerezen moeilijkheden. Onwillekeurig moet ik soms denken aan het rampjaar 1672 waarin Nederland werd aangevallen door Engeland, Frankrijk en de bisschop van Munster en het Nederlandse leger zo verzwakt was dat het zich niet tegen de invallen kon verweren. De gebroeders de Witt werden als de zondebok gezien en op het buitenhof in den Haag door het volk vermoord. Op de lagere school leerde ik over 1672 dat de regering in dat jaar radeloos was, het vok redeloos en het land reddeloos.

 

Zo erg als in 1672 is het natuurlijk niet. Maar wat ik wel constateer is het gebrek aan bezinning en beraad over de situatie. In talkshows en op de fora van de social media is het een en al geweeklaag over de hoge prijzen, het verwachte koopkrachtverlies van een miljoen Nederlanders en de onmogelijkheid om hier op korte termijn iets aan te doen. Iedereen praat elkaar na over deze dingen, alle journalisten en commentatoren hebben een papegaai op hun schouder, maar wat ik mis is een gedegen analyse. Waarom stijgen de prijzen nu ineens, waarom rijzen de kosten van energie ineens de pan uit? En waarom loopt Nederland in het lijstje van Europese landen steeds voorop als het om deze dingen gaat? Je leest of hoort er nauwelijks iets over, er wordt gewoonlijk volstaan met een verwijzing naar de Oekraïne, maar dat lijkt me te simpel. De oorzaken van de huidige misère liggen in het verleden, maar een studie daarnaar, ik zoek er vergeefs naar.

 

De discussie gaat ook vaak over bijzaken. Er was veel commotie over het optreden van minister Hoekstra naar aanleiding van het boerenprotest tegen de gedwongen sanering van hun bedrijven. Het kabinet had besloten dat die sanering in 2030 moest worden geraliseerd, maar het was Hoekstra niet ontgaan dat het land van Zuid-Limburg tot in het Noorden van Friesland vol hing met de omgekeerde Nederlandse vlag. Dat bracht hem tot de uitspraak dat het jaar 2030 voor hem niet heilig was en daarmee had hij een dogma geschonden, het dogma dat het kabinet altijd met één mond spreekt en de ministers hun eigen mening dus voor zich moeten houden. Persoonlijk vind ik dit dogma absurd, maar dat vindt de journalistiek en de Tweede Kamer kennelijk niet, want de discussie ging alleen maar over dit dogma. Het gaf met het vervreemdende gevoel dat we niet meer in staat zijn om de kern van de problemen te onderkennen, want die kern was in dit geval het onbehagen bij de boeren en wat je daarmee aan moet.

 

De overdenking op een zondag als deze is niet bedoeld voor het houden van politieke praatjes van de voorganger. Maar wat me wel bezig houdt naar aanleiding van al het gepraat, is het onvermogen van de mens om een andere weg te volgen dan wat hem door anderen wordt voorgelepeld en een voorbeeld daarvan is het verhaal van Exodus 19 dat ik voorlas.

 

In die passage draagt God het volk van Israël voor het ontvangen van de tien geboden op om zich te reinigen en zich daardoor te heiligen. Je kunt deze tekst op een oppervlakkige manier uitleggen en dat is in de christelijke traditie dan ook gebeurd. De kerkvaders vroegen zich af of de absolute vrijheid van een volk wel zo goed is. Want als je mensen volledig vrijlaat, zo is de redenering, dan ligt al gauw het gevaar van doelloosheid en verval van zeden op de loer. Daarom was het goed dat God direct, toen het volk aan de andere kant van de Rode Zee was gekomen, de zaken zelf ter hand nam en de tien geboden uitvaardigde na het bevel aan het volk om zich te reinigen. In de klassiek christelijke visie betekent vrijheid voor het aangezicht van God niet zozeer de absolute vrijheid, maar de juiste vrijheid, begeleid door de geboden van God en natuurlijk ook de kerk.

 

Zo kun je het verhaal lezen en doorvertellen. Maar dan blijf je toch bij de buitenkant van het verhaal en alles wat in religie van buiten wordt opgelegd, heeft tenslotte alleen maar geestelijke onvrijheid en dwang tot gevolg. Kant, de grote filosoof van de Verlichting, voelde al aan dat een God die zijn gezag uitsluitend baseert op de bevelen die hij geeft, niet de God is die wij zoeken. Hij zei het naar aanleiding van het bijbelse verslag dat God op de berg Sinaï zich manifesteerde in een zwarte rookkolom en bliksemflitsen ietwat spottend: Een God die geen beter idee heeft dan een vuurtje te stoken en het te laten onweren. zo’n God heeft helemaal niets waardoor hij geloofwaardig overkomt.

 

Kant zei het wel een beetje onvriendelijk, maar hij raakte de kern wel: een woestijngod die in het OT vanaf een rokende berg zijn bevelen en geboden rondslingert over het volk dat zich aan de voet van die berg heeft verzameld, is geen hogere macht die een beroep op ons verstand of geweten doet. Wij zijn op zoek naar God als een hogere dimensie in het bestaan die vanuit ons innerlijk een wegwijzer is voor een manier van leven waar wij ons thuis bij kunnen voelen.

 

Exegeten weten niet waar de berg Sinaï lag. Als het inderdaad een rokende berg was, dan zou het een vulkaan zijn geweest. Maar de berg die nu Sinaï heet, is nooit een vulkaan geweest. De vulkanen die er wel zijn, liggen honderden kilometers oostelijk van de plek die het OT noemt. Maar het zijn wetenswaardigheden die we buiten beschouwing kunnen laten als we op zoek zijn naar de onderliggende betekenis van deze passage in Exodus.

 

Het volk van Mozes was na de vlucht uit Egypte voor het eerst een vrij volk. Het zou zich nu op eigen kracht kunnen handhaven en optrekken naar het beloofde land. Voor het eerst wordt diet volk niet meer bedreigd door gevaren van buitenaf. Als er gevaren dreigen, dan schuilen die nu in de eigen gelederen. Chaos en verwildering kunnen hun intrede doen. Het beeld daarvoor is: leven in de woestijn. Je bent voor je zieleheil helemaal op jezelf aangewezen.

 

Dan komt Mozes met een tweetal geheimzinnige mededelingen. Op last van God moet het volk de kleren wassen en zich gedurende twee dagen voorbereiden. Er zijn in het leven momenten die niet beter weergegeven kunnen worden dan door die paar woorden van Mozes als we het vertalen naar de situatie waarin mensen zich kunnen bevinden als ze niet meer passen in het patroon waarin ze hebben geleefd en zij dat patroon vaarwel hebben gezegd.

 

Het is wat wij in deze periode meemaken. Er zijn veel zekerheden weggeslagen onder ons bestaan. Het is zelfs zo dat de bestaanszekerheid van heel veel mensen wordt bedreigd. Ik sprak er al over in het begin van mijn overweging. Voor het eerst sinds 70 jaar na de Tweede Wereldoorlog is er weer oorlog in Europa en het maakt onzeker en angstig wat daar alllemaal uit kan voortvloeien.

 

Behalve de dingen in de wereld om ons heen ervaren ook veel mensen dat de manier waarop onze samenleving is ingericht, de leegte van het bestaan niet kan vullen. Alles in onze cultuur is gebaseerd op het economische model en het blijkt dat dat niet bevredigt.

Dat het niet alleen gaat om het vergaren van aardse bezittingen en het najagen van winsten door het produceren van nog meer goederen waar niemand behoefte aan heeft, het is iets dat bij meer en meer mensen de vraag doet rijzen waarom wij allemaal meedraaien in de mallemolen van de reclamemakers en de marketeers.

 

Met een beetje overdrijving kun je zeggen dat onze toestand nu er een is van leven in de woestijn dat niet meer gedragen wordt door het oude en vertrouwde en de mensen die het aangaat dat oude en vertrouwde ook niet meer als geloofwaardig beschouwen.

 

Het beeld dat de bijbel door Mozes laat oproepen is daarentegen: in zo’n situatie moeten mensen hun kleren en zichzelf wassen om zich weer op orde te brengen. Mensen hebben de neiging om alles wat aan angst en zorg en verdriet en onoplosbare dingen die zich in hun leven voordoen, weg te organiseren om het verblijf in die woestijn, waarin je op jezelf bent teruggeworpen, maar niet te hoeven meemaken. Maar met het beeld van de reiniging wordt hier gezegd: sla acht op jezelf. Je weet niet wat er nog kan gebeuren, maar laat toe wat zich heeft voorgedaan en nog kan voordoen. Schouder je zelf voor wat nog kan komen, gebruik je moment van bezinning om aan je innerlijk te werken.

 

Intussen blijft het moeilijk om je innerlijk te ontwikkelen. In de economische rat race van vandaag, de 24 uurs-economie, is het moelijk om jezelf niet kwijt te raken in het gedrang om meer, beter en meer. Mensen hebben het vaak zo druk met hun werk en al hun andere taken, dat ze elkaar in de dagelijkse omgang regelmatig kunnen vermijden. Het gemeenschapsleven verschraalt en en verkilt hierdoor.

 

En de leegte die daarvan het gevolg is, kun je niet ontvluchten door in het rond te dazen en de gekste dingen te verzinnen. Het beeld dat in het Exodusverhaal wordt getoond, is symbolisch: het volk moet tot zichzelf komen aan de voet van de berg. Een berg is het dichtst bij de hemel, maar rond de berg hangt ook een donderwolk, waaruit onvoorziene gebeurlijkheden van bovenaf rollen. En juist dan moet het volk tot zichzelf komen, de kleren en zichzelf wassen en zichzelf op orde brengen voordat ze met het nieuwe in het reine kunnen komen. Waar hemel en aarde elkaar raken, daar moet het in het innerlijk gebeuren.

 

Daarvoor is soms ook nodig dat je leert hoe je het leven kan vieren. Er moeten momenten zijn dat al het gewerk, de strijd om het bestaan, even niet aan de orde is. Vroeg of laat moet je leren op adem te komen, moet je tot je laten doordringen dat ook God zelf volgens de bijbelschrijvers op de zevende dag moest rusten en vinden dat de wereld goed was. We kunnen dat zelf heel anders ervaren. Je kijkt om je heen en je vindt dat overal wel dingen zijn die voor verbetering vatbaar zijn.

 

Daar heb je dan natuurlijk wel gelijk in, maar het is beter om vandaag even uit te rusten om morgen weer des te frisser aan de slag te kunnen met al je verantwoordelijkheden. Je kunt de tijd nemen om vreugde te beleven aan wat de aarde ons schenkt. Dan ben je bezig je kleren en jezelf te wassen en je innerlijk op orde te brengen. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk, want er liggen altijd taken en er is altijd wel een plicht die roept. Maar het besef dat dat alleen de buitenkant van het bestaan is dat met je innerlijk niets te maken heeft, maakt het mogelijk om in dat innerlijk af te dalen en daardoor de boel even de boel te laten.

 

Wat het verhaal bij de Sinai ons wil zeggen is dit: niet door aanwijzingen of impulsen van buitenaf komen de dingen tot stand, maar door de rijping van ons innerlijk. Alleen wat van binnenuit komt groeit en gedijt.

Laten we het onthouden, zo vaak als we weten te genieten van de rustige momenten waarop de bevelen zijn even verstomd en het geroep van alle plichten voor korte tijd tot zwijgen is gebracht. Het gaat uiteindelijk om de vreugde die wij aan onszelf beleven. Die vreugde is bevrijdend en maakt ons tot mensen die bij zichzelf kunnen komen.