Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
Pinksteren
19 mei 2024
religie en natuur
21 april 2024
Pasen
31 maart 2024
De zaaier
18 februari 2024
De plaats die je inneemt
21 januari 2024
licht en liefde
25 december 2023
de rijke jongeling
19 november 2023
In de storm
22 oktober 2023
De grensoverschrijdingen van Jezus
10 september 2023
De zaligsprekingen
18 juni 2023
Het vijfde gebod (eert uw vader en moeder)
14 mei 2023
paasoverdenking
09 april 2023
Oordelen
19 maart 2023
De schepping
19 februari 2023
schepping of evolutie
22 januari 2023
kerstoverdenking 2022
25 december 2022
Het offer van Abraham
20 november 2022
Zorgen voor de dag van morgen
16 oktober 2022
De menselijke geest
18 september 2022
herbezinning
04 september 2022
Pinksteroverdenking
05 juni 2022
De Christus van Paulus
15 mei 2022
Paasoverdenking
17 april 2022
Jotam
20 maart 2022
De onzekerheid van de ziel
20 februari 2022
Overdenking (Jezus en de armen)
16 januari 2022
Kerstoverdenking Zeist
25 december 2021
Grenzen van het ego
12 december 2021
Ruth
21 november 2021
Twijfels
17 oktober 2021
Overdenking (Jeremia en Jezus)
19 september 2021
Overdenking (David en Goliath)
15 augustus 2021
demonen
13 juni 2021
Pinksteroverdenking
23 mei 2021
Kerstoverdenking 2020
25 december 2020
150 jaar vrijzinnigheid
22 november 2020
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

kerstoverdenking 2022

Kern van de overdenking

Bij kerst krijgen we te maken met een verhaal dat ons eraan herinnert dat een mensheid die zijn dromen loslaat en zich opsluit in zelfzucht en zich verschanst achter zijn angst om iets te moeten afstaan van wat hij als zijn verworvenheden beschouwt, die mensheid zelf niet verder zal brengen.

 

Overdenking Zeist 25 december 2022 (licht)

 

Het kerstverhaal is op het eerste gezicht een onwaarschijnlijk verhaal. Het gaat over kommervolle omstandigheden waarin een voorbeeldige moeder, Maria, bevalt van een bijzonder kind. Het gaat over herders in het veld die gewekt worden door engelengezang en over wijzen uit het oosten die een lange reis ondernemen naar het pas geboren kind in de kribbe. En tenslotte vertelt het nog over de nederlaag van de slechterik Herodes door een goddelijke ingreep. Het is de consequente overwinning van het goede over het kwade en Lukas en Matteüs geven er met mythische beelden vorm aan.

 

De eigentijdse kerstverhalen voltrekken zich ook volgens dit patroon van tegenslag die over wonnen wordt en de afloop is onveranderlijk goed. Maar er zijn ook verhalen met een ongemakkelijk vraagteken aan het eind. De vertelling van Godfried Bomans onder de titel "Een witte kerst" is daar een voorbeeld van. Het gaat over een man die zijn uiterste best had gedaan om voor zijn gezin een sfeervol kerstmaal aan te richten. Toen de tafel gedekt was en alle kaarsjes waren aangestoken, zette het gezin zich neer en vertelde de man over kerst. Over Jozef en Maria die geen onderdak in een herberg konden vinden en de geboorte van hun kind in een stal. En ze verwonderden zich over de hardvochtigheid van de herbergiers. Maar ja, dat was tweeduizend jaar geleden en al was er ook nog veel ellende in de wereld, nu mochten ze wel even genieten. Net toen de man zijn eerste hap zou nemen, ging de bel.

 

"Hè", zei de man, "het is ook altijd wat". En hij stond op en slofte naar de deur. Daar stond een man op de stoep met een baard en heldere, lichte ogen. Hij vroeg of hij hier mocht schuilen, want het sneeuwde zo. Toen werd de man die kerst wilde vieren door drift bevangen. "Uitgerekend op kerstmis" zei hij; "zijn er geen andere avonden". En hij sloeg de deur hard achter zich dicht. Maar terug in de kamer voelde hij zich wat vreemd en het eten smaakte hem niet meer. "Ik ga toch even kijken" zei hij. En hij liep terug naar de stoep en keek in de warrelende sneeuw. Daar zag hij de man nog juist om de hoek verdwijnen, met een jonge vrouw naast zich, die zwanger was.

 

In een tijd, waarin er oorlog en geweld is en miljoenen vluchtelingen aan de grenzen staan, stelt dit verhaal een ongemakkelijke vraag aan je geweten, vooral met alle discussies over de beperking die we aan de instroom van vluchtelingen willen stellen. Juist met kerst is die vraag indringender dan ooit.

 

Maar het kerstverhaal staat ook nog voor iets anders dan de hulp aan onze medemensen, het staat van oudsher in het teken van het komend licht en dat is ook en vooral wat wij vieren vandaag. Na kerstmis worden de nachten weer korter en de dagen geleidelijk aan langer. En we verlangen daar naar, naar het seizoen waarin alles na de winterslaap weer opbloeit en alle wezens op aarde nieuwe levenskracht opdoen. Het is nog betrekkelijk ver weg, maar we kunnen ons nu al verheugen op het voorjaar, het seizoen van het nieuwe leven. De hele schepping ondervindt dan de invloed van het licht dat na de donkere winter terug is gekomen en het werkt in op het levensgevoel.

 

Dat gevoel, het levensgevoel, is dus heel erg sterk verbonden met het licht en het is geen wonder dat de mensheid al vanaf zijn eerste komst in de wereld gefascineerd is geweest door het licht. Licht heeft sinds mensenheugenis verbinding met weldaad en met blijdschap, met levensvreugde en levenslust, met groei en bloei. Een weldadig gevoel is altijd verbonden met licht.

Jezus is vaak vergeleken met licht. Hij is het licht der wereld, hij was het licht en dit licht is door de duisternis niet gegrepen, zo drukt de evangelist Johannes het uit.

Niet alleen de evangeliën, ook alle andere grote wijsheidstradities kennen het licht als teken van de kosmische sluier waarin de schepping zich verhult. Als we naar de hemel kijken, naar het uitspansel van oplichtende sterren tegen een gitzwarte achtergrond, roept dat in ons vragen op waarop de mens al sinds zijn bestaan heeft geprobeerd een antwoord op te geven.

 

Het is niet overdreven om te zeggen dat alle religies eruit zijn voortgekomen. En de antwoorden die die religies geven hebben altijd te maken met de zon en het levenbrengende licht van die zon. Vaak wordt de zon gelijkgesteld aan God zelf die de wereld daardoor instandhoudt.

 

De Christus in ons, hij is het restant van dat licht van God en hij is daardoor de bezielende vonk van het menselijk bewustzijn. Op een veel oppervlakkiger niveau hebben wij het erover dat iemand het licht heeft gezien als hij tot een beslissende wending in zijn leven is gekomen. In zo iemand is het innerlijk licht ontbrand, en de Christus in ons staat ook in verbinding met dit innerlijk licht.

 

Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat denkers uit alle tijden en in alle windstreken, man en vrouw en van elk volk of ras de impulsen van het innerlijk licht hebben verbeeld en vertaald in mythologische verhalen en legenden.

 

Het evangelie van Lukas is een voorbeeld van zo’n mythologisch verhaal en zijn vertelling appelleert aan de verlangens die breed door mensen worden gedeeld. Het is het verlangen naar vrede, naar een wereld waarin harmonie de boventoon voert en oorlog en geweld voorgoed uitgebannen zijn.

 

Licht is leven en God is een licht waarin in het geheel geen duisternis is. Zo staat het in de eerste brief van Johannes. Voor Johannes was het onomstotelijk waar dat God alomtegenwoordig in onze wereld was en dus moest deze wereld ook doortrokken zijn van Gods licht. Het is een uitspraak waarmee je graag zou willen instemmen, maar als je om je heen kijkt en ziet hoeveel ellende, geweld en onrecht overal aanwezig is, kost het moeite om je die gedachte onvoorwaardelijk toe te eigenen. De god van Johannes die liefde is, staat veel kwaadaardigheid toe.

 

Want telkens opnieuw breekt de hel op aarde los en bijna altijd zijn het mensen die het leed aanrichten. Verminkte doden, bloedende gewonden en haveloze vluchtelingen trekken dag aan dag aan onze ogen voorbij en je denkt: een dichter kan opschrijven dat wij in het diepst van onze gedachten een god zijn, maar dat staat ver af van de werkelijkheid.

 

Gewone stervelingen zoals wij zijn geen god in het diepst van onze gedachten, maar wij worstelen ons leven lang met de twee kanten van het leven, de idealistische, hooggestemde kant en de materiële, lagergestemde kant.

 

Tussen die kanten bestaat een voortdurende spanning, en het is die spanning die steeds het aandachtspunt is van religies.

Want in al zijn facetten wordt ons bestaan bepaald door het omgaan met die spanning tussen wat we willen en wat we zouden moeten willen. Bezit kan omslaan in bezetenheid, vrijheid kan omslaan in dwang en eigenwaarde kan omslaan in machtswellust. Demonen en goden, ze bevolken onze ziel in gelijke aantallen en kennelijk lijden wij aan een diepe en allesdoordringende tegenstrijdigheid in onze zielen, een tegenstrijdigheid die op het ene moment een engel van ons maakt, maar op het andere moment een beest.

 

Jezus is mischien wel het prototype van de geestelijke mens die met grote scherpte herkende wat zich in de menselijke ziel roert en de evangeliën zetten hem neer als iemand die die roerselen van die ziel volkomen kon beheersen. Dat is een gewone sterveling niet gegeven. Alleen de hoofdfiguur uit de mythe van Christus beschikt over zulke bovenmenselijke gaven.

 

Wij leven in de een eenentwintigste eeuw na Christus. En vandaag vieren wij de terugkomst van het licht. Behalve het licht dat tot ons komt uit het raadselachtig universum dat ons omringt, is er ook het innerlijk licht. Het licht dat ons doen en denken kan doen groeien naar de vervulling van onze opdracht: mensen te zijn die de schepping eer aandoen door er met ontzag en verwondering mee om te gaan.

Veel van wat de Christus ons voorleefde en leerde, is doorgedrongen in de manier waarop wij met elkaar omgaan en het is niet gewaagd om te zeggen dat ons geweten in grote mate is gevormd door christelijke idealen. Maar voorgoed bevrijd en verlost zijn wij niet. Want we beseffen zo langzamerhand wel dat wij zelf de eerst verantwoordelijken zijn voor de manier waarop we leven en werken hier op deze aarde. Wij begrijpen dat een goede wereld niet bestaanbaar is als die niet uit onszelf komt en we voortdurend moeten streven naar een instelling die rekening houdt met de gerechtvaardigde belangen van onze medemens en we, als het even kan, liefdevol moeten omgaan met de schepping waarin wij staan. Het is een droom en die droom willen wij bewaren en koesteren.

Die droom wordt maar al te vaak verstoord door het menselijk tekort. Het menselijk tekort dat ervoor zorgt dat we meedogenloos en met voorbijgaan van anderen onze eigen verlangens najagen, met blinde ambitie onze begeerte naar aanzien en macht de vrije hand geven en bij de keuzes waarvoor we staan in de eerste plaats voor ons eigen ik kiezen.

In de dagelijkse gang van zaken hebben we er allemaal, in het grote en in het kleine mee te maken en vaak sluiten we er de ogen voor. Het is nu eenmaal zo en hoe zou je het in je eentje willen veranderen. Je kunt de wereld immers niet op je schouders nemen?

Maar bij kerst krijgen we te maken met een verhaal dat ons eraan herinnert dat een mensheid die zijn dromen loslaat en zich opsluit in zelfzucht en zich verschanst achter zijn angst om iets te moeten afstaan van wat hij als zijn verworvenheden beschouwt, die mensheid zelf niet verder zal brengen.

Daarin is dat verhaal volstrekt afwijkend, want het vertelt over een koning die geen koning was op aarde omdat zijn rijk niet van deze wereld was. Over een geesteshouding die haaks staat op het gangbare denkpatroon.

Niet oordelen, maar begrijpen en vergeven. Niet strijden voor het gelijk, maar de vrede zoeken. Je medemens niet neersabelen, maar oprichten. Geen scheiding tussen mensen maken, maar begrijpen dat wij in onze noden en behoeften in wezen allen gelijk zijn. Omzien naar de ander met begrip en liefde, vrede zoeken waar strijd geboden lijkt.

Dat verhaal is, in het licht van wat wij zijn gewend, tegendraads. En door dat tegendraadse opent het een venster naar de bevrijding van onszelf.

Het geeft ons uitzicht op een bestaan waarin wij veilig kunnen zijn omdat de liefde voor dit leven de boventoon speelt. Daarom is het goed dat we kerstmis blijven vieren.