Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
paasoverdenking
21 april 2019
de verzoekingen van Jezus
17 maart 2019
vergankelijkheid
17 februari 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

Overgangen

Kern van de overdenking

Religie, de religie die wij nog hebben zou ik haast zeggen, bepaalt ons bij onszelf en wat wij in ons innerlijk aantreffen om te verbeteren, te stimuleren en te onderhouden.

 

Overdenking Zeist 21 oktober 2018 (overgangen)

 Een eeuwenoude legende geeft een gebeurtenis weer uit de kinderjaren van Jezus. Volgens die legende speelt Jezus met zijn vriendjes en ze kneden kleine vogeltjes van klei. Het bijzondere is dat het vogeltje van Jezus natuurlijk werkelijk kan vliegen. Wel een beetje sneu voor zijn vriendjes, want hun vogeltjes konden hun vleugeltjes niet bewegen en bleven in klei geboetseerd aan de grond. Hoe die vriendjes hebben gereageerd, dat komen we niet te weten, maar dat was ook de bedoeling van dit oude verhaaltje niet. Het bijzondere van Jezus als zoon van God moest hiermee worden aangetoond.

 

De legende is eeuwenoud en zou in onze tijd niet meer bijdragen aan de overtuiging dat Jezus de zoon van God was. Want in de loop van de tijd is er veel veranderd in de christelijke geloofsovertuiging. Het is nu herfst, een typische overgangsfase, de overgang van de zomer naar de winter en het bracht me op de gedachte dat we met onze geloofsovertuigingen ook een beetje in de herfst leven. Veel van het klassieke christendom is verdwenen en we staan op de drempel van een nieuw tijdperk waarin de oude geloofsopvattingen onder kritiek staan en nieuwe wegen worden verkend om de idealen van dat christendom vaste grond onder de voeten te geven.

 

Die kentering in opvattingen en overtuigingen over God en Jezus is overigens nog niet zo heel oud. Vooral in de laatste decennia van de vorige eeuw gingen steeds meer mensen twijfelen aan het waarheidsgehalte van wat de kerk ze leerde over de bijbel als het onfeilbare en enige woord van God en ze keerden zich af van de leerstelligheden over die God en zijn eniggeboren Zoon. Meer en meer kom je de gedachte tegen dat Jezus een charismatische Joodse rabbi moet zijn geweest waaromheen legendevorming is ontstaan en de Evangeliën alleen historisch betrouwbaar zijn waar het gaat om de wijsheid in de uitspraken van deze rabbi.

 

Dat is nog niet overal zo. Er zijn nog heel veel christenen die zo’n gedachte fel verwerpen en de formulering van God, Jezus en de Heilige Geest als onderdelen van de heilige drie-ëenheid, de trinitarische formule in theologentaal, als absoluut waar en onaantastbaar zien. Geformuleerd in de vijfde eeuw na Christus en nog altijd het anker van de geloofsbeleving in veel christelijke kerken. Maar dat anker is gaan krabben en in grote lagen van de bevolking leeft dit allemaal niet meer.

 

De zoon van God is een mens van vlees en bloed geworden. Maar de belangstelling voor hem is ook in deze tijd, die ik als een overgangstijd zie waarin het oude afsterft en het nieuwe nog moet ontstaan, onverflauwd gebleven. Het mag dan zo zijn dat de mensen in grote aantallen de kerk de rug hebben toegekeerd en de kerkdeur achter zich in het slot hebben getrokken, Jezus is niet eenzaam en alleen achtergelaten in het verlaten kerkgebouw. Integendeel, in allerlei gestalten komt hij weer tevoorschijn en weet hij mensen weer te inspireren tot het verbreiden van zijn gedachten zoals die ons zijn overgeleverd in de Evangeliën. Opgaan, blinken en verzinken, misschien is het van toepassing op het christendom, maar dat geldt niet voor de mens Jezus.

 

Hier en daar kom je de uitroep wel tegen: de kerk is niks, maar Jezus is prima! Het geeft aan hoezeer zijn leven en lering nog steeds tot de verbeelding van veel mensen spreekt. Bewegingen die zich ten doel stellen om veranderingen in bestaande instituten te realiseren, zien Jezus als hun grote voorbeeld en naargelang hun doelen of idealen zien zij hem als revolutionair, een voorloper van het Marxisme, een profeet die duidelijke politieke keuzes heeft gemaakt en een bestrijder van maatschappelijk onrecht. In feministische kringen ziet men hem wel als de voorvechter van de verbetering van de positie van de vrouw. In andere ogen is hij een psychotherapeut, een genezer van de ziel. Jezus is dan vooral in psychologische zin een bevrijder. Hij verlost ons van onze angsten en beklemmingen.

 

Een verleden dat aan zeggingskracht heeft ingeboet, een heden dat nog niet eenduidig in beeld gebracht kan worden en een toekomst die onzeker is, ook en vooral in de wereld buiten de religie hebben we er mee te maken.  In de achttiende en de negentiende eeuw ontstond in brede kring de gedachte dat het menselijk verstand in staat was om een land van melk en honing voor iedereen te creëren. De meeste kaarten werden daarbij gezet op wetenschap, techniek en economische groei. Zij zouden ons allemaal tot welvarende en dus vredelievende mensen maken. En er is ook heel veel uitgevonden.

 

In heel korte tijd. Vanaf mijn jongensjaren tot nu, heb ik de opkomst van de televisie meegemaakt, de introductie van de eerst de telex en daarna de fax. Nog weer wat later de komst van de mobiele telefonie en vervolgens de meest adembenemende ontwikkeling: die van het digitale tijdperk. Contact via internet, de mail en allerlei handige appjes om overal waar je bent je over van alles te informeren. Op afstand schakel je de verwarming van je huis in en stel je nog even het koffieapparaat in voor het tijdstip waarop je wakker wordt.

 

Dat is toch wel iets om je over te verwonderen. En al die uitvindingen hebben ons leven er een stuk gemakkelijker op gemaakt. Maar niet alle verwachtingen die we van die nieuwe dingen koesterden, zijn uitgekomen. Toen de televisie werd ontwikkeld, dachten beleidsmakers dat die grote volksdelen ontwikkeling en emancipatie zou brengen. We zouden allemaal meer kennis en beschaving krijgen door de wonderen van de beeldbuis.

 

Dat die beeldbuis uiteindelijk vooral een middel tot volksvermaak en het verspreiden van commerciële reclame zou worden, dat voorzag niemand. Maar het is wel gebeurd. Dat het internet in handen zou komen van een klein aantal supergrote ondernemingen met balanstotalen waarbij de begrotingen van kleine landen in het niet vallen, voorzag ook niemand. Ook had niemand gedacht dat het verkeer via internet voor een groot deel besteed zou worden aan het beledigen van elkaar en het neersabelen van personen.

 

Die dingen maken je onzeker. In de tijd waarin wij nu leven zijn er veel mensen die het gevoel hebben dat ze de regie over hun leven niet meer helemaal in de hand hebben.  Daardoor is er veel cynisme. Veel mensen zijn het vertrouwen kwijt in politici, bedrijven, banken, ons staatsbestel en ook: kerken. Nederland, zo las ik ergens, schijnt het meest onkerkelijke land te zijn van alle landen.

 

Het Jodendom, de Islam en het Christendom, oorspronkelijk waren het godsdiensten die hun religieuze verbeelding zagen als de enige en ultieme van God gegeven waarheid. God had zich geopenbaard in het geven van regels en wetten en als je die wetten opvolgt, komt het wel goed met je. Dat geloof – een God die van buitenaf mensen en profeten allerlei regels heeft gedicteerd – is in West-Europa en zeker in Nederland grotendeels verdwenen.. Wij weten inmiddels dat geloof in belangrijke mate samenhangt met de verbeeldingskracht van onze menselijke geest.

 

Maar het is kortzichtig  om dan ook alle religie maar meteen als nutteloos en overbodig af te doen. Want wat in de bijbelse verbeelding over God en mens wordt uitgedrukt, heeft te maken met onze levenservaringen. Het leven is op zijn tijd echt wel moeizaam, onoverzichtelijk en slecht hanteerbaar, en als mens heb je in die tijden behoefte aan wat de religieuze geschriften ons te zeggen hebben over de toestand van onze ziel.

 

Veel van wat de bijbel ons daarover vertelt is wijs en zinvol. In onze wereld van vandaag zijn nog steeds veel goede dingen, maar er staan ook heel wat seinen op rood. En dat werpt de vraag op waar we eigenlijk heen willen. Wat voor wereld ons voor ogen staat en voor welk soort wereld wij ons willen inzetten. Daarover lopen de meningen sterk uiteen, het enige zekere dat we hebben is een grote onzekerheid en het is juist die onzekerheid die vraagt om bezinning.

 

Voor die bezinning is het goed, zeker in deze overgangstijd, ons in herinnering te brengen wat de bijbel daarover te zeggen heeft. Want als je tot je laat doordringen wat de diepere betekenislaag is onder de verhalen in de Evangeliën, dan gaat het in die verhalen niet om het behalen van resultaten op technisch of economisch gebied, maar om het nastreven van een houding. Een houding die gericht is op het heden en niet blijft hangen in een verleden dat niet meer bestaat. Jij, zo leren deze verhalen ons, jij leeft nu.

 

In dat nu hangt het van je eigen innerlijk af hoe je toekomst zich ontvouwt, alle vindingen van techniek en wetenschap daargelaten.  Zie dus niet om in nostalgie, maar ga staan op de plek die je hebt en kijk van daar onbevangen en zonder  angst naar de manier waarop je zelf met het heden omgaat. Als wij blijven klagen over de omstandigheden buiten ons en geen aandacht schenken aan de toestand van ons innerlijk, schieten wij niet op, maar verliezen wij het leven zelf.

 

Religie, de religie die wij nog hebben zou ik haast zeggen, bepaalt ons bij onszelf en wat wij in ons innerlijk aantreffen om te verbeteren, te stimuleren en te onderhouden. Naar een woord van Jezus: wat baten je alle bezittingen als je het belangrijkste bezit, je ziel, in dat proces bent kwijtgeraakt? Verwar wat je bent niet met wat je hebt, maar ga te rade bij de betekenis die je wilt geven aan jouw leven en dat van de anderen om je heen. Er is geen andere weg dan die van betrokkenheid op je medemensen. Het verhaal van jezus zoals wij dat nu verstaan, is het verhaal dat God zich niet inmensen maar door mensen laat zien.

 

De wereld is niet verlost door een God of zijn Zoon die zich eenmalig hebben geopenbaard. De wereld is ook helemaal nog niet bevrijd van fouten, misdaden tegen de menselijkheid en onderdrukking van schuldeloze mensen. De berichten daarover komen dagelijks bij ons binnen en wij kunnen er vanuit onze eigen kleine leefwereld maar weinig tegen doen.

 

Maar binnen die kleine leefwereld kunnen wij wel een houding ontwikkelen die het oog gericht houdt op onze medemens in alles wat we doen.

Ook als de tijd waarin je leeft onoverzichtelijk en verwarrend is en je geen idee hebt van wat de toekomst brengen gaat, die kleine kring waarin je leeft is het begin van de bevrijding van de kringen daaromheen. Daar het geloof in behouden, dat is een opgave van alle tijden en het is niet te hoog gegrepen, het behoort tot de mogelijkheden van ons menszijn.