Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
Pinksteren
19 mei 2024
religie en natuur
21 april 2024
Pasen
31 maart 2024
De zaaier
18 februari 2024
De plaats die je inneemt
21 januari 2024
licht en liefde
25 december 2023
de rijke jongeling
19 november 2023
In de storm
22 oktober 2023
De grensoverschrijdingen van Jezus
10 september 2023
De zaligsprekingen
18 juni 2023
Het vijfde gebod (eert uw vader en moeder)
14 mei 2023
paasoverdenking
09 april 2023
Oordelen
19 maart 2023
De schepping
19 februari 2023
schepping of evolutie
22 januari 2023
kerstoverdenking 2022
25 december 2022
Het offer van Abraham
20 november 2022
Zorgen voor de dag van morgen
16 oktober 2022
De menselijke geest
18 september 2022
herbezinning
04 september 2022
Pinksteroverdenking
05 juni 2022
De Christus van Paulus
15 mei 2022
Paasoverdenking
17 april 2022
Jotam
20 maart 2022
De onzekerheid van de ziel
20 februari 2022
Overdenking (Jezus en de armen)
16 januari 2022
Kerstoverdenking Zeist
25 december 2021
Grenzen van het ego
12 december 2021
Ruth
21 november 2021
Twijfels
17 oktober 2021
Overdenking (Jeremia en Jezus)
19 september 2021
Overdenking (David en Goliath)
15 augustus 2021
demonen
13 juni 2021
Pinksteroverdenking
23 mei 2021
Kerstoverdenking 2020
25 december 2020
150 jaar vrijzinnigheid
22 november 2020
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

paasoverdenking

Kern van de overdenking

In het apocriefe Evangelie van Maria van Magdala treft Maria in het lege graf alleen wat kleren aan. Ook in het Maria Magdalena-evangelie zijn kleren symbolen van gewaden die de ziel bedekken. Als een mens die gewaden afdoet, kan een mens zich bevrijden uit zijn spirituele dood en zo medeschepper worden van het koninkrijk op aarde.

 

Als Jezus wordt geboren in Bethlehem, wordt hij "in doeken gewikkeld". Hij krijgt de kleren aan die voor de mens gemaakt waren volgens de wet van Mozes. Maar als Maria het graf van Jezus bezoekt, vindt ze daar alleen zijn kleren. Hij is opgestaan uit de spirituele dood.

 

Paasoverdenking

Het paasverhaal in het NT is een mythisch verhaal. In mythen worden geestelijke processen verbeeld door personen. Wat die personen overkomt, hoe zij er op reageren, het zijn gebeurtenissen die in de geschiedenis niet plaatsgevonden hebben, maar zij zijn een weergave van het rijpingsproces dat in de menselijke ziel plaatsvindt. Mythen kun je daarom niet letterlijk nemen, de betekenis van mythen ligt in hun symboliek.

 

In de christelijke kerken werden en worden de mythen letterlijk en als historische gebeurtenissen gelezen en hierdoor is Pasen versmald tot "Jezus is gestorven en begraven en op de derde dag verrezen uit de doden". Een beschrijving van een eenmalige gebeurtenis die onmiddellijk de vraag oproept waarom die eenmalige gebeurtenis ons blijvend zou hebben verlost van de ellende waarin we ons zo vaak bevinden. Want die verlossing is er niet, de wereld is er sinds de dood en de opstanding van Jezus niet anders of beter door geworden. Het heeft dan ook geen zin om te blijven roepen dat de Heer leeft, want hij leeft niet meer, hij is dood. Het is voor mij als vrijzinnige onbegrijpelijk dat de evident ongeloofwaardige uitleg van het paasverhaal al eeuwenlang als de enige en onaantastbare waarheid wordt verkondigd in de preekbunkers van de christelijke kerken.

 

Een ouder aan het bed van een dood kind, kinderen aan het ziekbed van een veel te jonge ouder, de hongerkinderen in de derde wereld, kun je die troosten met de boodschap dat Jezus is opgestaan uit de dood en zij door hem ook zullen opstaan op de jongste dag? Nee, de gruwelen van deze wereld en het lijden dat sommige mensen op hun levensbordje krijgen kun je niet wegpoetsen met een verhaal over een onwaarschijnlijke gebeurtenis die ooit ergens zou hebben plaatsgevonden.

 

De theologie van een Jezus die voor ons heeft geleden, die voor ons is gestorven, de Jezus waardoor wij zijn verlost, biedt nog maar weinigen houvast of hoop. Hetzelfde geldt voor zijn verrijzenis. Het idee of de gedachte dat het ooit iemand in werkelijkheid is gelukt om op te staan uit de dood kan ons niet meer troosten en heeft voor ons geen betekenis voor de vragen waarmee wij in ons leven worstelen.

 

In 1970 verscheen een boek onder de titel "“Wie is in godsnaam Jezus Christus?" In het boek kwamen veertig personen aan het woord om hun beleving van de persoon en betekenis van Jezus weer te geven. De titel is opmerkelijk, want er werd niet gevraagd wie was Jezus, maar wie is hij? Dat maakt duidelijk dat niet werd gevraagd naar een historische persoon die in een ver verleden leefde, maar naar een geloofsgestalte die in het heden nog een actuele betekenis heeft. En de vraag krijgt nog een bijzonder accent door de toevoeging "in Godsnaam". Kennelijk werd in het boek niet gevraagd naar betrouwbare informatie over iemand uit de geschiedenis, maar om een persoonlijk getuigenis. Zo’n titel spreekt op zichzelf al boekdelen over het moeilijk grijpbare karakter van Jezus als historisch persoon.

 

Want moeilijk grijpbaar is hij zeker. De vier Evangeliën zijn geen biografieëen, het zijn geloofsgetuigenissen die een vermenging van feit en legende geven en buiten de bijbel is er niets te vinden van een geloofwaardig verslag van een tijdgenoot over het optreden van Jezus. Je komt dus niet verder dan een benadering van zijn persoon door kennis te nemen van zijn prediking. Ooit merkte ik tijdens een college dogmatiek op of we het ons niet wat gemakkelijker zouden maken als we Jezus zouden zien als een charismatische joodse rabbi waaromheen legendevorming is ontstaan, maar voor die opmerking heb ik destijds de handen niet op ekaar gekregen.

 

Maar ik heb nog steeds de overtuiging dat Jezus gezien kan worden als de laatste van de joodse profetengestalten en dat hij geestelijk in allerlei opzicht boven hen uitstak. Ik denk dat de daadwerkelijke betekenis van zijn optreden in het feit lag dat hij op creatieve wijze teruggreep op de geestelijke erfenis van zijn volk. Je hoort hem menigmaal zeggen tegen zijn toehoorders: "U is geleerd dat.......maar voorwaar ik zeg U".

Hij grijpt terug op de wet van Mozes en de voorschriften en geboden uit het OT, maar hij geeft er zijn eigen vernieuwende uitleg aan die het accent legt op de liefdevolle omgang van mensen met elkaar en de strengheid van de godsdienstige geboden en wetten van zijn tijd tussen haakjes zet.

 

Dus geen godmens die ons moest verzoenen met God, geen godmens dat ons heeft verlost door zijn lijden, sterven en opstanding, dat allemaal niet. Blijft er dan nog een geloofwaardige uitleg over van het bijbelse paasverhaal? Ik heb er twee varianten voor die ik zelf kan weergeven als volgt.

 

Ik koos voor de lezing de slotpassage uit Marcus. Het evangelie van Marcus wordt algemeen gezien als, het oudste Evangelie, geschreven kort na de totale vernietiging van Jeruzalem door generaal Titus, de zoon van keizer Vespasianus. Het Marcusevangelie eindigt niet met halleluja en gejubel en gejuich, maar met een leeg en donker graf. Het opstandingsverhaal dat er op volgt, is later aan dit slot toegevoegd door kerkelijke overschrijvers en kan daarom buiten beschouwing blijven als het gaat om de vraag naar de historische betrouwbaarheid van het opstandingsverhaal.

 

Degenen die na de verwoesting van Jeruzalem achterbleven, moeten het besef hebben gehad dat met de dood van Jezus zijn boodschap niet was geëindigd. De mensen uit het Evangelie van Marcus gingen zich realiseren dat het verhaal niet stopt na een dramatisch einde, maar op het moment dat mensen dat dramatische einde als een eindstation beleven. Dat iemand de natuurwetten kan trotseren en uit de dood kan opstaan, dat biedt geen troost of perspectief. Maar dat mensen na dramatische gebeurtenissen de kracht kunnen vinden om verder te gaan, opnieuw te beginnen en nieuwe geestkracht te mobiliseren, dat is iets dat wel helpt om het leven aan te kunnen en het vol te houden als het je op de proef stelt. Een leeg graf: er is geen andere keus dan opnieuw te beginnen

 

Dat is een benadering die zo dicht mogelijk bij Marcus blijft. Maar de gnostische benadering van de Christusmythe heeft mij altijd nog meer aangesproken. In de gnostiek is het kernthema dat de mens vergeten is wie hij in werkelijkheid is. Het woord gnosis verwijst naar kennis: kennis van de ware aard van de mens, die tegelijkertijd ook kennis is van de ware aard van de werkelijkheid. Gnosis is zelfkennis die gehinderd wordt door de wereld waarin wij leven. Mensen kunnen daardoor vergeten wie ze zelf zijn. En het gevolg daarvan is dat een mens het contact met zijn innerlijk weten, de gnosis, verliest. Wie zichzelf kwijt is, leeft als een slaaf van onpersoonlijke machten. Deze staat van persoonlijke vervreemding wordt in gnostische teksten met allerlei verschillende termen beschreven zoals vergetelheid, slaap, dronkenschap, blindheid, de dood. De meest algemene term daarvoor is de dwaling in de betekenis van "verdwaald zijn". In het Lied van de Parel wordt dit op treffende wijze verbeeld.

 

Het lied gaat over een koningszoon die door zijn ouders naar een ver land wordt gestuurd. De koningszoon krijgt opdracht om in het verre land een parel te zoeken. Als hij in het verre land is aangekomen, vergeet hij zijn opdracht. Hij neemt de zeden en gewoonten van dat land over en wordt zo een zoon van dat land. Maar daardoor vergeet hij ook wie hij van oorsprong was, waar hij vandaan kwam en wat zijn opdracht was. Zijn ouders raken ongerust over zijn lange wegblijven en sturen een boodschapper. Die boodschapper herinnnert hem aan zijn afkomst. De koningszoon weet nu weer wie hij is en hij herinnert zich ook zijn opdracht weer. Hij slaagt erin de parel te vinden en hij keert terug naar zijn geboorteland en wordt daar koning.

 

Het Lied van de Parel verbeeldt de staat van de mens die verdwaald is geraakt in een vreemde werkelijkheid, zichzelf vergeten is en vervolgens door een boodschapper weer aan zijn ware aard herinnerd wordt en daardoor zijn bestemming hervindt. In de gnostische teksten is Jezus die boodschapper. Het Evangelie van Thomas geeft 114 van zijn uitspraken (logia) weer die in hun symboliek allemaal verwijzen naar de opdracht van de mens om zijn ware aard te hervinden en daarnaar te leven. Geboorte, dood en opstanding van Jezus worden er niet in beschreven.

Het Thomasevangelie wordt gezien als een gnostisch geschrift bij uitstek.

In logion 37 van dat evangelie zegt Jezus dat je, als je je kleren aflegt zonder schaamte, een zoon van de levende zult worden en je niet meer zult vrezen. Kleren zijn in de gnostiek een symboolwoord voor de waandenkbeelden waarin wij gevangen kunnen zitten. In dit verband is het opmerkelijk dat in het apocriefe evangelie van Maria Magdalena het achterlaten van kleren een grote rol speelt. Ook het evangelie van Maria Magdalena is een gnostisch geschrift. Het beschrijft de zeven beproevingen van de ziel die Maria moest ondergaan voordat haar ziel naar de hemel kon gaan. In het NT is sprake van demonen waarvan Maria door Jezus werd verlost.

 

Dat de ziel van Maria naar de hemel ging, is niet letterlijk zo bedoeld, want in de gnostiek is alles symbolisch. Mythes zijn de taal van de ziel die de processen beschrijven die de ziel moet ondergaan om zichzelf te vinden. Om de gnostische teksten te kunnen begrijpen, moet je afstand nemen van de door de christelijke kerken aangeleerde leeswijze, omdat in die leeswijze alle mythische teksten als letterlijk waar en echt gebeurd worden beschouwd. We zagen al dat je daarmee niet verder komt als je naar de werkelijke betekenis van die teksten op zoek bent.

 

In dit apocriefe Evangelie treft Maria in het lege graf alleen wat kleren aan. Ook in het Maria Magdalena-evangelie zijn kleren symbolen van gewaden die de ziel bedekken. Als een mens die gewaden afdoet, kan een mens zich bevrijden uit zijn spirituele dood en zo medeschepper worden van het koninkrijk op aarde.

 

Als Jezus wordt geboren in Bethlehem, wordt hij "in doeken gewikkeld". Hij krijgt de kleren aan die voor de mens gemaakt waren volgens de wet van Mozes. Maar als Maria het graf van Jezus bezoekt, vindt ze daar alleen zijn kleren. Hij is opgestaan uit de spirituele dood en een zoon van de levende geworden. Het is een proces dat ieder van ons in zichzelf kan herhalen. Met als resultaat de woorden van logion 37: als je je kleren zonder schaamte aflegt zul je niet meer vrezen. Met andere woorden: je zult geen angst meer hebben, er is niets meer om van verlost te worden. Er is dus ook geen verlosser nodig. Bij Marcus treffen we geen kleren aan maar een jongeling, symbool van een onbedorven ziel, die zegt: Ga naar Galilea want daar is hij. Jezus kwam uit Galilea en hij gaat er na zijn zielereis ook weer heen. Het begin is het einde, ook en misschien wel juist als het om de reis van de ziel gaat.

 

Zo bezien krijgt Pasen een heel andere lading dan wat de letterlijke lezing van deze teksten geeft. In de letterlijke lezing komt de mens en wat zich in zijn geest beweegt, niet te voorschijn. In de gnostische lezing zetten de symbolische woorden aan tot reflectie op wat het is mens te zijn in een wereld die je voortdurend afleidt van het kennen van jezelf en van wat je echt beweegt.

 

In de vrijzinnigheid nemen we afstand van de klassieke christelijke benadering van de bijbelse verhalen omdat we het gevoel hebben dat die ons niet verder brengt bij ons zelfonderzoek. Dat neemt niet weg, dat de persoon van Jezus door de eeuwen heen sterk tot de verbeelding is blijven spreken en hij nog dagelijks mensen inspireert. Het is niet zo moeilijk om het geheim daarvan te doorgronden. Wat de figuur van Jezus, zoals hij uit de evangeliën oprijst, zo exemplarisch maakt, is het simpele maar zeldzame feit dat hij daadwerkelijk van mensenliefde was vervuld en hij hierdoor in mensen die met hem in aanraking kwamen eveneens liefde wist wakker te roepen.

 

Volgelingen van Jezus zijn daarom geen mensen die geloven dat Jezus Christus het allemaal voor ons geregeld heeft, maar mensen die geloven dat het laatste woord niet is aan de doodlopende weg van geld, macht en bezit, van de status quo en het geijkte adagium van "zo is het altijd gegaan". Er is een keuze voor een andere orde. Een keuze voor een leven dat ruimte geeft aan iedereen. Een keuze die mensen mens laat zijn, dieren dier laat zijn en de aarde met eerbied onderhoudt. Een beloofd land van melk en honing is de bijbelse metafoor voor dat toekomstland.

Jezus noemde deze toekomst het koninkrijk van God dat er al is , maar tegelijk nog moet worden gerealiseerd. En dat is onze opdracht voor als wij hem willen navolgen.