Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
Het offer van Abraham
20 november 2022
Zorgen voor de dag van morgen
16 oktober 2022
De menselijke geest
18 september 2022
herbezinning
04 september 2022
Pinksteroverdenking
05 juni 2022
De Christus van Paulus
15 mei 2022
Paasoverdenking
17 april 2022
Jotam
20 maart 2022
De onzekerheid van de ziel
20 februari 2022
Overdenking (Jezus en de armen)
16 januari 2022
Kerstoverdenking Zeist
25 december 2021
Grenzen van het ego
12 december 2021
Ruth
21 november 2021
Twijfels
17 oktober 2021
Overdenking (Jeremia en Jezus)
19 september 2021
Overdenking (David en Goliath)
15 augustus 2021
demonen
13 juni 2021
Pinksteroverdenking
23 mei 2021
Kerstoverdenking 2020
25 december 2020
150 jaar vrijzinnigheid
22 november 2020
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
paasoverdenking
21 april 2019
de verzoekingen van Jezus
17 maart 2019
vergankelijkheid
17 februari 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

Paasoverdenking

Kern van de overdenking

Opstanding in onze tijd, het is het aangaan van het gevecht met wat onvermijdelijk ons bestaan lijkt te bedreigen, de strijd voor een menswaardig bestaan voor iedereen die lid is van de familie mensheid. Opstanding is maken wat nog nooit gemaakt is, de chaos te lijf gaan en een wereld waarin oorlog, honger en ziekte aan de orde van de dag zijn, te herscheppen in een verblijfplaats van vrede en veiligheid voor iedereen.

 

Paasoverdenking Zeist 17 april 2022

Degenen onder ons die een christelijke opvoeding hebben gehad, zullen er mee vertrouwd zijn dat in de christelijke traditie met Pasen de opstanding van Jezus na zijn dood wordt gevierd. Maar niemand die in onze tijd de opstandingsverhalen leest en met elkaar vergelijkt, kan zich onttrekken aan de vraag of deze verhalen wel geloofwaardig zijn. Je kunt de bijbel erop na slaan, maar als je de opstandingsverhalen die daarin staan nauwkeurig leest, neemt dit de twijfels niet weg.

 

In alle vier Evangeliën beginnen de opstandingsverhalen met de ontdekking van het lege graf. In navolging van Marcus vertellen ook Mattheüs en Lucas dat de vrouwen in het graf gaan en zien dat dat het dode lichaam is verdwenen. De schrijver van het vierde Evangelie, het Evangelie van Johannes, geeft een andere voorstelling van zaken. Als Maria Magdalena ziet dat de steen voor de ingang van het graf is wegggerold, gaat zij niet naar binnen, maar vlucht ze in paniek weg.

 

Wat is er op die paasmorgen gebeurd? Dat alle vier Evangeliën over het lege graf schrijven, zegt op zich niet veel. De Evangeliën zijn geen betrouwbare verslagen over wat werkelijk is gebeurd, het zijn theologische geschriften die de lezer ervan willen inspireren tot geloof in Christus.

 

Het oudste bericht is niet te vinden in de Evangeliën maar in een van de brieven van Paulus. Paulus zwijgt over het lege graf en spreekt alleen over verschijningen van Jezus. Omstreeks het midden van de jaren vijftig van de eerste eeuw schrijft Paulus hierover aan de gemeente van Korinthe. Na een opsomming van degenen aan wie Jezus is verschenen, eindigt hij met de opmerking dat Jezus pas op het laatst ook aan hem, Paulus, is verschenen.

 

De verhalen over de verschijningen van Jezus zijn van een eerdere datum dan de traditie die vertelt over het lege graf. Dat betekent dat de christelijke gemeente in die tijd de opstandingsverhalen al heeft gecreëerd vóór de ontdekking van het lege graf. De vrouwen en leerlingen komen niet tot geloof in de opstanding na de ontdekking van het lege graf en de ontmoeting met de Heer daarna, de volgorde is andersom. In het stadium dat vooraf ging aan de verhalen over de ontdekking van het lege graf kwamen de verhalen over de verschijningen van Jezus al in omloop. Dat de Evangeliën later over het lege graf berichten, laat zich verklaren uit het feit dat na de dood van Jezus legenden zijn ontstaan over de opstanding van Jezus Christus en de vermelding van het lege graf moest dienen als bewijs daarvan.

 

Het verhaal van Marcus eindigt abrupt. De vrouwen bij het graf krijgen de raad om naar Galilea te gaan, want daar zullen ze Jezus zien. Daarmee eindigt het Evangelie van Marcus. Onderzoek heeft opgeleverd dat de kerk met deze zwijgzaamheid geen genoegen heeft genomen en het Evangelie van Marcus heeft aangevuld met opstandingsverhalen.

 

Mattheüs, Lucas en Johannes doen het anders dan Marcus. Ze vertellen over verschijningen van de opgestane Heer. Paulus doet dat enkele tientallen jaren eerder ook, maar hij schrijft er summier over. Intussen blijven de verschillen in de verhalen groot. Marcus verwijst de vrouwen naar het noorden, naar Galilea. De andere evangelisten situeren de verschijningen tot het gebied in en rondom Jeruzalem. Ook de vertellingen over de ontmoetingen met de opgestane Heer zijn erg verschillend opgetekend. Bij Lucas zijn het de Emmaüsgangers die de Heer herkennen bij het breken van het brood. Bij Johannes eindigt de droefheid van Maria Magdalena niet als ze de Heer ziet, maar als ze zijn stem hoort die haar naam noemt. Thomas gaat, ook bij Johannes, zo ver dat hij niet tevreden is voordat hij de wonden van de Heer heeft geïnspecteerd.

Mattheüs besluit zijn Evangelie met een groots slotakkoord. Op de berg in Galilea zegt Jezus: Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde.

 

Ook in theologische kringen is men er al heel lang, meer dan twee eeuwen, mee bekend dat de verhalen in de bijbel een uitgesproken mythisch karakter hebben.

Desondanks is het voor veel christenen nog altijd een schokkende gedachte dat de bijbel mythen zou bevatten. Mythen kent men wel: verhalen over de godenwereld van Egyptenaren en Babyloniërs, over de griekse oppergod Zeus en de zijnen op de berg Olympus; over de goden van de Germanen en van zoveel andere volkeren. Mythen komen in alle niet-christelijke godsdiensten voor, maar volgens de traditionele orthodoxie komen ze in de bijbel niet voor.

 

Maar de opvatting dat de bijbel geen mythisch boek is, miskent de diepere betekenis van de mythe. Want het zijn niet de historische feiten, maar de mythen die sublieme waarheden overdragen die op geen enkele andere manier beschreven kunnen worden. Onze cultuur is de antenne voor de vertelvorm van deze waarheden kwijtgeraakt. Het woord mythe wordt niet meer begrepen. Als je het over een mythe hebt, dan is de gebruikelijke reactie daarop dat het over dingen gaat die ver van ons afstaan. In het gunstigste geval zal men ervan uitgaan dat het om een sprookje gaat, in het slechtste geval een leugenachtig of misleidend verhaal.

 

Dit is ook een ernstige misvatting, want het zijn de mythen van de antieken die de enige waarachtige weergave zijn van de menselijke ervaring. De feitelijke ervaring van het leven en de verwerking daarvan zijn er in vervat. Hoe reëel de geschiedenis ook mag zijn, in laatste instantie is zij van minder betekenis dan de mythe. De mythe is altijd en overal waar. De feitelijke geschiedenis is nooit meer dan een benadering van de waarheid van het leven. Het goddelijke, het mysterieuze, het onuitsprekelijke, de werkzaamheid van de geest in het hart, het kan onmogelijk op een andere manier aanschouwelijk worden gemaakt dan door mythen, beeldspraak of metaforen. De diepzinnigste waarheden over ons menselijk bestaan kunnen alleen in verhalende vorm worden overgebracht. Het leven, de ziel, onze persoonlijke betekenis, onze plaats in het universum, onze worsteling om te groeien naar hogere niveaus van inzicht en begrip en vooral het mysterie dat wij God noemen, je kunt ze alleen via mythen tot uitdrukking brengen. De mythe is fictief, maar de tijdloze waarheid die in de mythe schuilt, is dat niet.

 

Het paasverhaal over het lijden, sterven en weer opstaan van Jezus Christus is dus geen historisch, maar een symbolisch verhaal. Met die conclusie zal ik mijn vrijzinnige toehoorders geen schokkende mededeling doen. Maar, eenmaal gezegd hebbende dat de dood en de opstanding met Pasen staan voor de herrijzenis van de ziel na het overwinnen van een crisis, wat betekent dat dan voor ons moderne mensen in onze tijd?

 

Een mens in deze tijd is niet onophoudelijk bezig met de toestand van zijn ziel. Onze cultuur is daar niet op gericht, wij leven in een tijd van vervlakking, van uiterlijkheden. Ons onderwijs legt zoveel nadruk op het doorgeven van kennis dat het aan de zuivering van de ziel niet toekomt. Kunst, die nauw verbonden is met de ontwikkeling van het zielebewustzijn, heeft een ondergeschikte positie. Jonge mensen worden in onze samenleving psychisch en spiritueel onvoldoende voorbereid op de maatschappij waarin ze na hun studie moeten leven en werken.

 

En daarmee ligt de vraag van Jezus "wie zeggen de mensen dat ik ben" nog altijd onbeantwoord op de plank. Het is een uitdaging voor de mens die zich bekommert om leven in de diepste betekenis van het woord. Naast alle basisscholen, beroepsopleidingen, hoge scholen en universiteiten mogen we de inwijding in het spirituele leven niet verwaarlozen. Welvaart komt van buiten op ons af, maar welzijn komt van binnenuit.

 

Dat welzijn wordt in het nauw gebracht door een dolgedraaide informatiemaatschappij die ons murw maakt met akelige berichten en beelden. Door de veelheid en de grote frequentie van die berichten lopen we het gevaar dat we afgestompt worden in ons gevoel voor wat in de wereld om ons heen scheef groeit en mensen uit het lood slaat. Het valt ook niet mee om een slachtpartij in een ver land in verband te brengen met onze aanwezigheid op aarde. Toch maken wij deel uit van de grote familie die mensheid heet.

En dat feit maakt ons deelgenoot van het leed van anderen. De vraag wie je in je diepste wezen bent, hangt samen met wie de anderen zijn. De bedruktheid en benauwenis die je ervaart bij het zien en horen van wat elders op de wereld wordt aangericht, is uiteindelijk de reactie van je eigen ziel. Daardoor geef je onbewust op de vraag "wie zeggen de mensen dat ik ben", namelijk het antwoord dat je zelf die bedruktheid en die benauwdheid bent. Je bent wat je voelt en ervaart. En wat is dan de rol en het kenmerk van zo’n begrip als de opstanding?

 

De levensweg van Christus is een illustratie, geen demonstratie van de opstanding na lijden en sterven. En hoe ver we ook verwijderd zijn van de gedachtenwereld van de antieken die de menselijke ervaring in mythen onder woorden brachten, wij zijn op een heel andere manier ook vertrouwd met wat opstanding is. Alleen noemen wij het anders. Onze opstanding is niet de overwinning van het leven op de dood door Christus, maar de veerkracht die wij ontwikkelen in het bestrijden van de crises in ons leven. In ons eigen persoonlijke leven, maar ook als het om de grote crises in wereldverband gaat.

 

In 2019 werden we geconfronteerd met een levensbedreigend virus, Covid 19, dat zich wereldwijd verspreidde. Het staat ons allen nog levendig voor de geest wat dit allemaal teweegbracht. Winkels en restaurants moesten hun deuren sluiten, evenementen werd afgelast en de degene die besmet werden, moesten langdurig in quarantaine. De bedrijvigheid en het culturele leven kwamen stil te liggen en een economische en sociale kaalslag van de samenleving stond voor de deur. Maar de wetenschap toonde veerkracht, binnen een adembenemend korte tijd werd een vaccin ontwikkeld tegen het virus en nu, ruim twee jaar na de eerste uitbraken, kunnen we ons leven weer oppakken op de manier die ons vertrouwd is.

 

De coronacrisis was nog niet echt bedwongen toen Rusland Oekraïne binnenviel met het oogmerk om dit land bij het grote Rusland in te lijven. En ook hier zagen we de veerkracht die een volk kan ontwikkelen als het met de ondergang wordt bedreigd. Het volk van Oekraïne bleef en blijft zich verzetten met alle middelen die ze hebben. Hun president vluchtte niet, maar bleef in zijn land om de strijdenden te inspireren en te steunen. Dat is opstanding, veerkracht tegen de dood en ziekte die oorlog met zich meebrengt, tegen agressie van buitenaf.

 

Opstanding in onze tijd, het is het aangaan van het gevecht met wat onvermijdelijk ons bestaan lijkt te bedreigen, de strijd voor een menswaardig bestaan voor iedereen die lid is van de familie mensheid. Opstanding is maken wat nog nooit gemaakt is, de chaos te lijf gaan en een wereld waarin oorlog, honger en ziekte aan de orde van de dag zijn, te herscheppen in een verblijfplaats van vrede en veiligheid voor iedereen. Een wereld waarin gewoond, geluisterd en geleefd kan worden. En in het persoonlijke vlak: iets nieuws beginnen, kleine kansen aangrijpen, het allerkleinste en de allerkleinsten niet uit het oog verliezen, dat is geloven in opstanding.

 

Zo bezien gaat het paasverhaal niet over een bijzondere man uit een ver verleden, maar over onszelf. Als wij ondanks alle tegenkrachten willen strijden voor vrede en veiligheid, als we niet willen toegeven aan praktijken die het welzijn van weerlozen aantasten, als we niet willen dulden dat ook maar één mens wordt gekleineerd, achteruitgezet, onderuit gehaald, op een hoop wordt geveegd of in een hoek wordt getrapt. Als we niet tolereren dat dat dagelijks op grote schaal gebeurt en er onze kracht en zorgvuldige aandacht, ook wel liefde tot de naaste genoemd, tegenover zetten, dan, als dat gebeurt, is er opstanding.

Ten diepste is opstanding het doorbreken van wat niet te doorbreken lijkt en rechtzetten van wat krom en onrechtvaardig is. De mythe van Pasen wil ons zeggen dat dat kan en nodig is voor het behoud van leven en welzijn van ons allen.