Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
Pinksteren
19 mei 2024
religie en natuur
21 april 2024
Pasen
31 maart 2024
De zaaier
18 februari 2024
De plaats die je inneemt
21 januari 2024
licht en liefde
25 december 2023
de rijke jongeling
19 november 2023
In de storm
22 oktober 2023
De grensoverschrijdingen van Jezus
10 september 2023
De zaligsprekingen
18 juni 2023
Het vijfde gebod (eert uw vader en moeder)
14 mei 2023
paasoverdenking
09 april 2023
Oordelen
19 maart 2023
De schepping
19 februari 2023
schepping of evolutie
22 januari 2023
kerstoverdenking 2022
25 december 2022
Het offer van Abraham
20 november 2022
Zorgen voor de dag van morgen
16 oktober 2022
De menselijke geest
18 september 2022
herbezinning
04 september 2022
Pinksteroverdenking
05 juni 2022
De Christus van Paulus
15 mei 2022
Paasoverdenking
17 april 2022
Jotam
20 maart 2022
De onzekerheid van de ziel
20 februari 2022
Overdenking (Jezus en de armen)
16 januari 2022
Kerstoverdenking Zeist
25 december 2021
Grenzen van het ego
12 december 2021
Ruth
21 november 2021
Twijfels
17 oktober 2021
Overdenking (Jeremia en Jezus)
19 september 2021
Overdenking (David en Goliath)
15 augustus 2021
demonen
13 juni 2021
Pinksteroverdenking
23 mei 2021
Kerstoverdenking 2020
25 december 2020
150 jaar vrijzinnigheid
22 november 2020
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

Pasen

Kern van de overdenking

Wat Maria Magdalena en de overige leerlingen was voorgeleefd door Jezus, zijn hele manier van geloven en leven, dat valt niet te begraven. Je kunt een stoffelijk overschot begraven of cremeren. Maar dat kun je niet doen met wat een overledene je tijdens zijn leven heeft voorgeleefd.

 

Overdenking (Pasen)

 

In het fragment van Johannes neemt Maria Magdalena een vooraanstaande plaats in in de kringen rond Jezus. Zij is de eerste die hem ziet en spreekt na zijn dood. Zij vertelt de leerlingen erover en het verhaal wordt vervolgd met de weergave van bijzondere verschijningen van Jezus.

 

De paasverhalen van de evangelisten brengen in beeld dat Pasen iets anders is dan een historische gebeurtenis, iets anders ook dan een dogmatische mededeling. Deze verhalen zijn de verwoording van een beleving. Ze maken aanschouwelijk dat Pasen de naam is voor een gebeuren dat in ons eigen concrete levensverhaal terug is te vinden. Je kunt er iets van meemaken. Het is geen kille formule waar je mee moet instemmen omdat je dat van je geloof moet. Het is een verhaal dat er voor bedoeld is om iets in mensen teweeg te brengen. En de evangelist Johannes doet dat door Maria Magdalena in de tuin te situeren, heel vroeg inde morgen, op de eerste dag van de week.

 

Maria Magdalena of Maria van Magdala is eeuwenlang behandeld als een betrekkelijk onbelangrijke bijfiguur, en dat had alles te maken met de geringe waardering voor vrouwen en de neiging om aan de goddelijkheid van Jezus de consequentie te verbinden dat hij geen seksuele behoeftes zou hebben gekend. Een vrouw als zijn meest geliefde leerling paste niet in die beeldvorming.

 

Maar in het apocriefe Evangelie van Filippus valt te lezen dat Jezus Maria meer liefhad dan alle discipelen en hij haar vaak op de mond kuste. Dit evangelie ziet Maria en Jezus als een liefdespaar. De "gewone" evangeliën volstaan met de vermelding dat Jezus Maria op bijzondere wijze liefhad.

 

Mede door dit apocriefe evangelie van Filippus is deze Maria van Magdala het onderwerp van intensieve studies en er wordt veel over haar gespeculeerd. Dat Jezus en zij geliefden waren is inmiddels wel algemeen bekend en geaccepteerd. Ook bestaat bij vele exegeten de overtuiging dat zij een zeer belangrijke rol heeft gespeeld bij het vormen en tot stand komen van de gemeenschap van de volgelingen van Christus.

 

Het lijkt mij heel begrijpelijk en logisch dat Jezus een vrouwelijke partner had. In zijn tijd en in de joodse traditie waarin hij stond, was het gebruikelijk en werd het als een morele plicht gezien van een rabbi om getrouwd te zijn. Jezus heeft ongetwijfeld niet celibatair geleefd, daarvoor was hij te menselijk en te warm van hart. Het is onlogisch om Jezus te zien als een warm invoelend mens maar hem op het gebied van heteroseksuele relaties als aseksueel of zelfs anti-seksueel te beschouwen.

 

Maria is in dit paaasverhaal de centrale figuur. Het gaat hier niet om de opstanding als een uiterlijk, fysiek wonder. Iemand die gestorven is, komt niet terug. Iedereen die een dierbare heeft verloren, weet dat. Wat er met iemand gebeurt als hij sterft, daar weten wij niets van.

 

Wat wij wel weten is dat het Jezusverhaal niet aan het kruis is geëindigd en ook niet in het graf. Dat besef moet vooral bij vrouwen hebben geleefd, want het zijn vrouwen die in het paasverhaal een belangrijke rol spelen.

En na de paaservaring van Maria van Magdala werd Jezus voor zijn volgelingen meer en meer een bron van onstuitbare bezieling.

 

Dat het juist vrouwen zijn geweest, die de boodschap van Jezus hebben bewaard en doorgegeven, is door de vroege kerk veronachtzaamd en weggemoffeld. Maar de geschiedenis leert toch iets anders. De heilige St Augustinus werd tot het christendom bekeerd door de opvoeding die hij van zijn moeder Monnika kreeg. In de bijbel zijn citaten te vinden over het belang van de opvoeding van kinderen door moeders. Het zijn vooral de moeders en de oma’s die hun kinderen en kleinkinderen het geloof bijbrengen en hen voorleven hoe je dat geloof praktiseert.

 

Ik herinner me de begrafenis van mijn schoonmoeder die bij die gelegenheid door een kleindochter werd herdacht. Ze begon haar herinnering aan haar oma met het versje dat oma altijd opzegde als ze daar logeerde

 

's Avonds als ik slapen ga

volgen mij veertien engeltjes na

Twee aan mijn hoofdeind

Twee aan mijn voeteneind

Twee aan mijn linkerzij

Twee aan mijn rechterzij

Twee die mij dekken

Twee die mij wekken

Twee die mij wijzen

Naar hemelse paradijzen

 

Het was een treffend en ontroerend voorbeeld van de invloed die kinderen ondergaan van wat moeders en oma’s hen voorleven en het raakte me in mijn ziel, ik ben het nooit vergeten.

 

Als je je bedenkt, dat de evangeliën eerst tientallen jaren na de dood van Jezus werden geschreven, dan is het aannemelijk dat Johannes heeft gezien welke grote rol moeders in de religieuze opvoeding van kinderen spelen en dit hem ertoe heeft gebracht om juist aan een vrouw als eerste de overlevering van het gedachtengoed van Jezus toe te vertrouwen.

Paulus in zijn brieven schrijft ook over het belang van vrouwen om hun kinderen het geloof bij te brengen en voor te leven. Het is misschien een beetje speculatief om dit zo te benaderen, maar als je bedenkt hoe hecht de band tussen een moeder en haar kind is, dan laat het zich gemakkelijk denken dat het vooral de moeders zijn en niet de vaders die de geloofstradities doorgeven met liedjes, verhaaltjes en avondgebedjes.

 

Dat hier een Maria ten tonele wordt gevoerd die de erfenis van Jezus heeft beheerd en tot bloei gebracht kan dan ook geen toevalligheid zijn. Uit de brieven van Paulus blijkt dat in heel veel vroege christengemeenschappen vrouwen een belangrijke en leidende rol speelden en dat duidt erop dat dat pas met de komst van het formele christendom, meer dan driehonderd jaar later, de dominerende rol van de priesters is ontstaan en gehandhaafd.

 

Dit gezegd hebbende, is het de moeite waard om het verhaal zoals Johannes dat heeft gecomponeerd, voor zichzelf te laten spreken. In het verhaal behoorde Maria tot de kring van de leerlingen. Zij was Jezus vanuit Galilea gevolgd en zij was hem altijd trouw gebleven, ook toen het moeilijk werd. Maar wat haar en de overige leerlingen was voorgeleefd door Jezus, zijn hele manier van geloven en leven, dat valt niet te begraven. Je kunt een stoffelijk overschot begraven of cremeren. Maar dat kun je niet doen met wat een overledene je tijdens zijn leven heeft voorgeleefd.

 

Maria gaat nadat de sabbat voorbij is naar het graf om het dode lichaam te verzorgen. Het is het enige dat ze nog voor Jezus kan doen. Maar het lichaam is weg, ook de laatste eer kan zij hem niet meer bewijzen. En ze huilt, tot vier keer toe wordt in dit verhaal gezegd dat ze huilt. Dat staat er natuurlijk niet zomaar. Verdriet heeft ook in ons leven recht van bestaan en het is niet goed om daaraan voorbij te gaan of te ontkennen. En aan Maria wordt dan ook niet gezegd dat ze niet moet huilen, maar "Vrouw, waarom huil je?" En dat is een vraag die haar verdriet erkent.

 

Jezus herhaalt de vraag van de engelen: "Vrouw, waarom huil je?" Het is de vraag die Maria in staat stelt om te vertellen wat haar is overkomen. En Jezus begint niet over zichzelf, maar noemt haar bij haar naam.

 

En dat brengt de doorbraak die een wending aan het verhaal geeft. Ze herkent haar meester en het licht breekt door. De herkenning is er niet door het zien van het lege graf of een erewacht van engelen, maar door het horen vande stem die haar roept bij haar naam.

Er wordt een nieuw beroep op Maria gedaan en dat brengt haar in beweging en zet haar weer op weg. Want het verhaal eindigt ermee dat ze naar de andere leerlingen gaat en hun vertelt wat ze heeft meegemaakt.

 

Met Maria Magdalena zie we in dit evangeliefragment iets gebeuren. Van iemand die ontdaan naar het graf gaat en gevangen is in haar verdriet, verandert zij in een overtuigde getuige, die niet meer bij het graf blijft, maar haar medeleerlingen opzoekt.

 

En hier geldt dus weer: bijbelverhalen gaan niet over vroeger. Wat met Maria gebeurt, kan met ieder van ons gebeuren, we komen zelf in dit verhaal voor. Want het is niet onze bestemming om opgesloten te blijven in ons onvermijdelijke verdriet of teleurstelling. Navolging van Jezus betekent dat je wordt aangespoord om weg te trekken uit je beklemming en je angsten en met een nieuwe houding je leven en alles wat dat meebrengt, onder ogen te zien.

 

In dit paasverhaal wordt een beroep op ons gedaan om ons niet op te sluiten in zeflbeklag of onverschilligheid, maar om overeind te komen en de weg te volgen van de man van Nazareth, die de liefde zag als de grond en oorzaak van alle leven.

 

Pasen is ook een aanzet om ons tot nieuwe en andere gedachten over ons menszijn te inspireren. De nieuwe mens in ons moet opstaan om ons los te maken van de uitgesleten paden, van de vastgeroeste ideeën en de vragen te stellen die daarbij horen. Maria van Magdala deed het, wij kunnen het ook.