Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
paasoverdenking
21 april 2019
de verzoekingen van Jezus
17 maart 2019
vergankelijkheid
17 februari 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

spiritualiteit van kerst

Kern van de overdenking

De oude verhalen zijn niet dood. Ze spreken ons, dat blijkt ieder jaar weer met de kerstdagen, na al die eeuwen nog steeds aan en ze leren ons dat ook in ons, moderne mensen die wij zijn, nog steeds die gevoeligheid bestaat voor het geheim van onze afkomst, de zin van ons bestaan en onze door alles heen diep gevoelde behoefte om te ontsnappen aan de greep van het oppervlakkige alledaagsheid. 

 

Overdenking Kerst Zeist 2018 (de spiritualiteit van kerst)

Als je nadenkt over het kerstfeest en alles wat daaromheen hangt, dringt zich de vraag aan je op: wat is nu eigenlijk de spirituele factor van kerst, wat is het dat mensen prikkelt en stimuleert om zich in deze tijd van het jaar een beetje anders te gedragen dan de rest van het jaar?

 

Niet alle mensen hebben rond kerst hetzelfde kerstgevoel. Er is verschil in spirituele richtingen, verschil in kerstgevoel, zo kun je het ook zeggen. Het kerstgevoel van de consument is heel specifiek en er is een enorme marketingindustrie rond dat kerstgevoel ontstaan. Het gaat om lekker eten, cadeaus, kerstdecoraties, kerstbomen en kerstversieringen die je in tuincentra kunt kopen, overal in winkels café ’s en restaurants hoor je kerstmuziek, eindeloos veel kerstfilms en de hele middenstand maakt overuren om met de kerst alle wensen van de consument te vervullen. Er zijn overal kerstmarkten, de lijst van evenementen rond de kerst is eindeloos lang en het leger des heils produceert honderden liters soep en koffie voor de behoeftigen.

 

Reclamemakers zijn maanden voor de feestdagen al in de weer om met spotjes en advertenties mensen naar de supermarktketens te lokken. Meestal wordt er een heel blik bekende Nederlanders opengetrokken om ons via melancholieke kerstgevoelens naar hun winkels te trekken. Het script is ieder jaar weer een beetje hetzelfde. Er moet gevoel in zitten, saamhorigheid en  uiteraard een copieuze kerstdis in een overdadig versierd huis.

 

Ik reken mezelf niet tot de mensen die dat allemaal hoofdschuddend aanzien en kritiek hebben op het doorgeslagen consumentisme. Als vrijzinnig denkend mens hanteer ik het beginsel van leven en laten leven en als het voor grote groepen mensen hun lust en hun leven is om rond de kerst groots uit te pakken met alles wat aan aardse goederen wordt voortgebracht, dan heb ik daar helemaal geen last van. Bij mij thuis is de woonkamer, zij het dan een beetje sobertjes, tenslotte ook versierd met lichtjes en dennentakken en waarom ook niet? Het voelt een beetje geforceerd aan om in deze dagen dan opzettelijk niks aan kerst te doen en in een onversierde woonkamer te zitten omdat je per se geen consumerende burger wilt zijn.

 

Maar de vraag komt wel bij je op wat nou eigenlijk de religieuze of dieper liggende lading is van deze feestdagen. Ook daar zijn er grote verschillen in beleving. Je mag er van uit gaan dat in de orthodoxe kerken de nadruk ligt op de komst van de Zoon van God, die ons zal verlossen. Hoe dat daar gevierd wordt, onttrekt zich aan mijn waarneming, want ik kom niet op die vieringen. Kan ik ook niet komen, want ook de vrijzinnigheid heeft kerstdiensten, diensten die wel traditioneel moeten zijn, maar toch heel vrijzinnig en dus weer niet zó traditioneel. Dit leidt soms tot wonderlijke experimenten van voorgangers. Ik ken een voorganger die de vrijzinnige kerstdienst ooit opluisterde met heavy metal muziek in plaats van de vertrouwde kerstliederen. Het leek hem een geweldig idee om dit zo te doen, maar de kritiek die hij daarop kreeg, heeft hem nog maanden lang licht depressief gemaakt. Zo moet het dus kennelijk nou ook weer niet.

 

Ik ben ook eens te gast geweest bij een rooms-katholieke kerstmis in Maastricht. In de St Servaaskerk. Daar maakten ze er een echte voorstelling van. Het begon met de intrede van het schutterskorps.

Limburgers hebben iets met verkleedpartijen en de schutters waren prachtig uitgedost met ouderwetse pofbroeken, brede leren riemen over hun wambuizen en grote pluimen op hun helmen. Daarna kwam de gouverneur (bij ons de commissaris van de Koning) binnen en kon de mis beginnen. Drie priesters in mooie gewaden die allerlei rituelen uitvoerden en daarin bijgestaan werden door misdienaren, ook mooi uitgedost en onophoudelijk zwaaiend met wierookvaten. Wierook ruikt overigens niet lekker, de geur is nogal scherp en slaat op je keel.  Misschien is dat de reden dat de preken van rooms-katholieke priesters vaak zo kort zijn.

 

Het schouwspel was mooi, maar het raakte me niet echt. Misschien zat mijn protestantse aard me in de weg, maar in ieder geval ………… het was mooi en indrukwekkend, maar het gevoel van samen iets bijzonders beleven, dat was afwezig.

 

Dat was een tiental jaren heel anders toen we nog in de buurt van Epe woonden. Met mijn schoonouders hadden we afgesproken om de kerstnacht naar de bossen  te gaan omdat daar bij de schaapskooi een kerstwake werd gehouden met zang van de bekende liederen. Het was een frisse, maar heldere nacht en eerst moesten we een lang bospad aflopen om op de plaats van de schaapskooi te komen. Gaf niet, want we waren met velen. En tegen de kou hadden we thermosflessen met glühwein bij ons.

 

Ik vergeet het nooit meer. We stonden met velen onder een heldere sterrenhemel bij de schapen en we zongen alle vertrouwde kerstliederen met begeleiding van een gitaar en een trommeltje. Er was geen techniek, geen podium, geen groot beeldscherm en geen geluidsversterking, wat er tot stand kwam werd door ons, al die mensen in de kou, zelf gebracht. En in die eenvoudige setting, te midden van wildvreemde mensen, kwam een echt kerstgevoel bij me binnen. De mysterieuze kracht van het samenzijn deed daar zijn werk en ik denk er nog vaak in verwondering aan terug. Verwondering omdat er niets ingewikkelds was geregeld, het ging alleen maar om een willekeurige groep mensen die door het bos was gelopen om bij een schaapskooi te komen zingen onder het koude verre uitspansel. En dat heeft me op een bijzondere manier geraakt. Dat was echt een spirituele kerst.

 

Wat Lucas en Mattheüs over de geboorte van Jezus schrijven, is ontsproten aan de verbeeldingskracht van mensen. Bij Lukas is het plaatje pastoraal: herders, engelen, een stal met een kribbe. Bij Mattheüs ligt het accent iets anders, daar gaat het vooral om de komst van een koning, een vredevorst, die direct na zijn geboorte belaagd wordt door de heersende koning en moet vluchten naar Egypte. De legende over de drie wijzen uit het Oosten past heel goed in die setting. Ook deze oude vertelling is een prachtig voorbeeld van wat de menselijke verbeeldingskracht ons aan inzichten brengt.

 

De vertelling is dan ook volkomen symbolisch. Goud, wierook en mirre zijn geen cadeautjes voor een kind, het zijn de gaven die aan elk mens worden meegegeven bij zijn komst op aarde. Het goud belichaamt zijn goddelijke oorsprong die een stoffelijk lichaam aanneemt, de mirre verwijst naar het lijden op aarde en de wierook symboliseert de verlossing daaruit door toewijding aan het goddelijke. Drie geschenken die de komst op aarde, het stoffelijk leven op aarde en de terugkeer en het bereiken van een hoger bewustzijns niveau symboliseren.

 

Onze werkelijkheid is heel anders dan die van de antieke mens. Het leven van de mens in de oudheid en ook nog vele eeuwen daarna, stond in het teken van overleven. Hoge kindersterfte. Mislukte oogsten of natuurrampen en droogte brachten direct hongersnood en ziekte teweeg. De medische kennis die wij hebben, is pas na de middeleeuwen goed ontwikkeld en onze agrarische industrie produceert zoveel voedingsmiddelen dat er een groot overschot van is. Het lijden door honger of ziekte is, vooral in onze Westers cultuur, geen bedreiging meer voor ons overleven, het is een randverschijnsel geworden. Onze levensomstandigheden worden niet meer bepaald door de goedgunstigheid van goden of een ene en almachtige God, maar grotendeels door ons zelf.

 

Ons leven is zo op het oog oneindig veel gemakkelijker dan dat van de mens in de oudheid en de middeleeuwen daarna. Zo op het oog, want een gemakkelijker leven veroorzaakt ook een hoop leed. Het overkomt ons nog steeds. Onze pas afgestudeerden gaan veelal aan de slag in veeleisende banen bij grote concerns, met het vaste voornemen om door hard werken zoveel mogelijk geld te verdienen en daarmee zo spoedig mogelijk te gaan rentenieren. Maar wat gebeurt er in de praktijk? Op hun 35stehebben ze hoge hypotheken, schoolgaande kinderen, huizen in buitenwijken waar je minstens twee auto’s per gezin nodig hebt en het gevoel dat het leven niet de moeite waard is zonder dure buitenlandvakanties. En wat zouden ze daaraan moeten doen? Terug naar vroeger, toen de mensen wortels opgroeven om zich in leven te houden, dat gaat niet. Dus verdubbelen ze hun inspanningen en ploeteren ze verder, maar in hun hart knaagt er iets, iets dat te maken heeft met de vraag: wat is de zin van dit alles, wat is de betekenis van mijn leven?

 

Voor de symboliek van de oude verhalen zijn we ongevoelig geworden. Wetenschappelijke inzichten hebben de wereld ontdaan van goden, geesten en spoken en het bestaan onttoverd. Materieel gezien hebben we het goed, maar aan het geestelijk welbevinden ontbreekt er iets en dat gevoel, het gevoel dat we iets zijn kwijtgeraakt, blijft knagen. De grote vragen, de vragen waarom we hier op aarde zijn  en wat het doel daarvan zou kunnen zijn, ze blijven vrijwel onbesproken.

 

Religie  verbindt ons met die vragen. Religie geeft ons aandacht voor wat niet kan worden verklaard en geeft ons met gewijde teksten, rituelen, gebruiken en gewoontes een ander venster om door te kijken dan wat de wetenschap en het verstand ons kan bieden. Religie brengt ons op mystieke wijze dichter bij het onverklaarde, het geheim achter alle dingen. Daarom doen mensen aan religie en de religieuze mens vaart er wel bij. Vooral als hij zijn religieuze zoektocht samen met anderen onderneemt. Niet logisch te verklaren, maar o zo voelbaar en ervaarbaar.

 

De oude verhalen zijn niet dood. Ze spreken ons, dat blijkt ieder jaar weer met de kerstdagen, na al die eeuwen nog steeds aan en ze leren ons dat ook in ons, moderne mensen die wij zijn, nog steeds die gevoeligheid bestaat voor het geheim van onze afkomst, de zin van ons bestaan en onze door alles heen diep gevoelde behoefte om te ontsnappen aan de greep van het oppervlakkige alledaagsheid.  Laten we het onthouden. Niet alleen rond de kerst, maar ook de dagen daarna.