Leven met psychologie

werk concentreerde hij zich op een grote aanjager van emotionele spanning in ons leven, namelijk angst. Het omgaan met deze emotie en het inzicht krijgen in deze ‘boosdoener’ leidde voor Van de Griend tot het zoeken naar en vinden van betrouwbare en ge-eigende persoonlijkheidsstructuren. Hierin staan angst en de reductie daarvan centraal. De titels van zijn boeken spreken duidelijke taal: In het perspectief van de angst; Ons aller probleem, de medemens; Relatievormen en zelfkennis. Wat betreft de persoonlijkheid was Van de Griend ervan overtuigd dat angst niet alleen een boosdoener is, maar ook zinvol kan zijn. Van belang is het leren kennen van de voor jou typerende spanningsverhouding in je persoonlijkheid. Van de Griends overtuiging was dat er in onze omgang met de menselijke grandeur en malaise een systeem moest zitten. Zijn onderzoek hiernaar resulteerde in een persoonlijkheids-psychologie of mentaliteitenleer. Noem het: de logica in je persoonlijke zin en onzin. Gefundeerde kennis van je eigen persoonlijkheidsstructuur kan ook heel zinvol zijn.

“Angst en ik waren tweelingen”

Een van de basale filosofieën over angst en hoe die is te beteugelen is afkomstig van Thomas Hobbes (1588-1679). De eerste zin van diens nog altijd tot de verbeelding sprekende boektitel Leviathan -uit 1651- luidt: Angst en ik waren tweelingen: Fear and I where twins. Voor Hobbes is de andere mens steeds obstakel èn vergelijkingsmateriaal. Daarin spelen angst en macht centrale rollen. Hobbes observeert dat mensen elkaar imiteren, nadoen. Er is bij de mensen een nabootsende begeerte. Doelen -zo zegt Hobbes- worden niet meer 

omwille van zichzelf nagestreefd, maar omdat de ander ze ook wil bereiken. Steeds wordt de relatie tot bepaalde zaken die men wil hebben of bereiken, via de medemens bemiddeld. “De mens is de mens een wolf” is een bekend gezegde dat met Hobbes in verband wordt gebracht. Dit is niet met zekerheid vast te stellen, maar de beteugeling van de ‘oorlog van allen tegen allen’ door onderlinge hebzucht en afgunst, zag Hobbes in het samenstellen en formeren van een macht die allen ontzag inboezemt.

Over de grote emoties van onze tijd gaat het recente boek van Eva Illouz: Explosieve moderniteit. Eva Illouz (geb. 1961) was hoogleraar sociologie aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Ze woont thans in Parijs. Evenals Van de Griend en Hobbes beschouwt Illouz de combinatie mens en medemens als complex, onderling vreugdevol en angst verwekkend. Bovendien is daar nu een onstuimige wereld waarvan wij deel uitmaken. Elke persoon(lijkheid) groeit op met familie, andere mensen, vrienden en het wereldgebeuren. Illouz gaat in Explosieve moderniteit  in op het huidige tijdsgewricht in de wereld. Zij constateert dat emoties, angst en dreiging een enorme rol spelen. Hoe daaraan tegenwicht te bieden? Met name de onderlinge verwevenheid en complexiteit daarvan kan brandbaar worden/zijn. Illouz geeft in haar boek een indrukwekkende staalkaart van momenteel opspelende emoties. Zij toont aan dat door de kieren en scheuren van onbehagen ook de kracht van emoties zichtbaar wordt. Zodat innerlijke tegenstrijdigheden van elk kamp ook zinvol kunnen worden.