Walkartgemeenschap Zeist, Kerkweg 19-23, 3701 Zeist
Walkartgemeenschap Zeist, Kerkweg 19-23, 3701 Zeist
Dr. Alphons van Dijk studeerde wat destijds godsdienstwetenschap/godsdienstgeschiedenis was en tegenwoordig religiestudies wordt genoemd. Hij richtte zich vooral op hindoeïsme en boeddhisme. Hij was van 1970 -1989 docent aan Duitse universiteiten, promoveerde in Utrecht op een neo-hindoeïstische denker en was vanaf 1989 tot 2005 docent/universitair hoofddocent aan de Universiteit voor Humanistiek. Hij redigeerde in 1999 Hindoeïsme in Nederland en publiceerde in 2000 Over (de) Verlichting, een inleiding in het boeddhisme voor humanistisch geïnspireerde mensen, waarin hij het Europees humanistische idee van Verlichting contrasteerde met het boeddhistische ideaal van Boddhi = Verlichting.
| Door | dr. Alphons van Dijk |
| Datum | woensdag 24 februari 2027 |
| Tijd | 14.30 - 16.00 uur |
| Plaats | Walkartcentrum, Kerkweg 19, Zeist |
| Opgave via | of telefonisch bij Ineke Krediet, 030-69 23 828 |
| Kosten | € 7,00 voor leden en vrienden van de Walkartgemeenschap, U kunt betalen via een QR-code met uw telefoon. |
In zijn bekende boek Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid schrijft Yuval Harari: “Er zijn geen goden in het heelal, geen naties, geen geld, geen mensenrechten, geen wetten en geen rechtsgang buiten de collectieve fantasie van de mensheid”. Het begin van zijn boek is één groot verhaal over de homo sapiens als een die kon verbeelden en daardoor enorme culturele rijkdom en verscheidenheid ontwikkelen. Daarom vormden wat wij nu religie of zelfs godsdienst noemen en de vele andere vormen van menselijke cultuur één groot geheel. Voor Harari zijn religies en bijvoorbeeld de idee van mensenrechten of democratie op hetzelfde niveau; verbeelding, maar daarom juist van levensbelang.
De term godsdienst is misleidend, want gestoeld op de centrale visies over de ene god van jodendom, christendom en islam en daarom dus beperkt tot slechts een van de vele vormen van religie. De meeste andere van wat wij met een typisch Nederlandse term ‘wereldgodsdiensten’ noemen, maken zich veel minder druk over die ene ver van de mensenwereld verwijderde god. Zij vinden het menselijk denken ontoereikend om over hem te spreken. Of ze vinden het samenleven en de samenhang van generaties over de dood heen veel belangrijker. Ook hechten ze vaak aan innerlijke ontwikkeling en samenleven in het grote verhaal van een overkoepelende ethiek. En dan zijn er nog degenen die over het grote geheim van menselijk leven alleen maar kunnen zwijgen, de mystici. Zo kon de dominicaan Meester
Eckhart omstreeks 1300 verzuchten: ”Oh God, bevrijd ons van God”.
In Noordwest Europa ging in de jaren zeventig de georganiseerde religie achteruit qua invloed en ledental, nadat Nietzsche in de eeuw daarvoor God al dood had verklaard. Volgens Kant moest de mens zelf durven te denken. Maar hij beperkte dit vervolgens vooral tot de zogenaamde ‘Gebildeten’. Algemeen toegepast zou het wellicht toch teveel maatschappelijke onrust veroorzaken. Kort na de Franse Revolutie werd in Parijs in de Notre Dame de cultus van De Rede gevierd. Maar wat is De Rede? De socioloog Meerten ter Borg schreef in 1993 Het geloof der goddelozen. Is de geloofshouding van de trotse atheïsten in de ratio wellicht qua houding vergelijkbaar met dat van god-gelovigen? Later schreef hij over Niet-institutionele religie in de moderne samenleving (2007).
Intussen is de idee van modernisering als afname of zelfs verdwijnen van religie aan het tanen. De kerken mogen dan qua ledental afnemen, sinds enkele decennia is er sprake van zoiets als ‘vagebonderende’ of ‘knutsel’-religiositeit. Arnon Grunberg schreef onlangs in NRC dat de dood van God in de praktijk betekent dat God uiteen is gevallen in honderden kleine godjes. Alsof de leegte van het bestaan op allerlei manieren gevuld moet worden, bijvoorbeeld met het diffuse fenomeen spiritualiteit.