Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
De rijke jongeling
18 oktober 2020
Omgang met elkaar
20 september 2020
overdenking
16 augustus 2020
de creativiteit van eva
21 juni 2020
Paasboodschap 2020
12 april 2020
overdenking Jezus
16 februari 2020
Overdenking Simson
19 januari 2020
kerstoverdenking
25 december 2019
de vrijheid van Paulus
15 december 2019
overdenking
24 november 2019
spiritualiteit toen en nu
20 oktober 2019
Overdenking (wantrouwen machthebbers)
15 september 2019
klein en groot
01 september 2019
Pinksteroverdenking
09 juni 2019
de vrouw
19 mei 2019
paasoverdenking
21 april 2019
de verzoekingen van Jezus
17 maart 2019
vergankelijkheid
17 februari 2019
de zin van religie
20 januari 2019
spiritualiteit van kerst
25 december 2018
Het kinderpardon
09 december 2018
Vertrouwen
09 december 2018
overdenking (verlies van godsbeelden)
25 november 2018
Overgangen
21 oktober 2018
De anderen
02 september 2018
De richting van je leven
17 juni 2018
Overdenking Pinksteren (bezinning)
20 mei 2018
paasoverdenking
01 april 2018
innerlijke tegenkracht
18 maart 2018
De verlamde man
19 februari 2018
Toren van Babel
21 januari 2018
Kerstoverdenking
25 december 2017
Job
26 november 2017
De zondebok
15 oktober 2017
Het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
Het nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

Omgang met elkaar

Kern van de overdenking

Behandel de ander zoals je steeds zelf door de ander behandeld zou willen worden. Het is een aansporing om jezelf in het contact met anderen een spiegel voor te houden. Om in die spiegel te kijken en je af te vragen hoe jij je zou voelen als je aangedaan was wat je een ander aandeed. Of je, als je een fout had gemaakt, niet liever zou hebben dat je dat vergeven was in plaats  van op je nummer gezet. Of je je wel realiseert wat je kunt aanrichten als je de ander neersabelt om wat voor redenen dan ook.

 

 

Overdenking (omgang met elkaar)

De tekst die ik las, kennen we eigenlijk allemaal wel. Deze tekst staat ook wel bekend als de gulden regel. En natuurlijk, we beamen dat. Een ander behandelen zoals je zelf behandeld zou willen worden behandeld, wie zou dat niet willen en wie zou daar eigenlijk anders over kunnen denken. Maar het tijdperk waarin we leven is het digitale tijdperk en de invloed daarvan voegt een bijzonder dimensie toe aan de betekenis van die gulden regel.

 

Bijna alle contacten die wij hebben met de overheid, met de banken, met grote instellingen die diensten aan ons verlenen op het gebied van telefoon, van internet, kopen via webshops en het afsluiten van abonnementen, dat vindt allemaal plaats via het internet en speciaal daarvoor ontworpen websites. Die websites bedienen zich van algoritmen om het gewenste resultaat tot stand te brengen en het is dan ook steeds een algoritme dat verantwoordelijk is voor het tot stand brengen van de digitale contacten die ik schetste. Wat is een algoritme?

 

Algoritme is een term uit de wiskunde. Wiskundig gezien is een algoritme een reeks of een rij van stappen die gedaan moeten worden om een bepaald doel te bereiken. Omdat de uitvinder van het algoritme een Perzische geleerde was inde negende eeuw met de naam Chwarizmi en hij in het latijn met de naam algoritmi werd aangeduid, spreken we van algoritmen. Maar zoals gezegd: een algoritme is een aantal stappen dat je moet zetten om een bepaald doel te bereiken. Met een eenvoudig voorbeeld: een recept voor het bereiden van een maaltijd is een algoritme. de eerste stap is bijvoorbeeld: neem vier aardappelen. Schil de aardappelen en kook ze. Giet de aardappelen af en ga verder met het snijden van vlees. Braad het vlees en zo verder.

 

Algoritmen komen overal voor waar gebruik gemaakt wordt van computertechnologie. Google, twitter, boeking sites, facebook, er is geen website die niet gebruik maakt van algoritmen. Het voorbeeld van het recept was onschuldig, maar andere algoritmen hebben zo hun negatieve kanten. Neem bijvoorbeeld de voorspellende algoritmen. Er zijn bij de politie algoritmen die voorspellingen doen over waar en hoe criminaliteit valt te verwachten. de cijfers laten een verband zien tussen Nood-Afrikaanse arme jongemannen en criminaliteit. Daar maak je dan een algoritme van en op basis daarvan richt de politie zich op wijken en personen die aan dat beeld voldoen. Vervolgens worden in die wijken bepaalde mensen vaker aangehouden dan rijke blanke criminelen die daar niet wonen en gaat het algoritme zichzelf op betrouwbaarheid bewijzen. Want in de statistieken komt terug dat deze groep mensen vaker crimineel bezig is dan een andere. Dat het algoritme was gebaseerd op vooroordelen en vanuit dat vooroordeel verder galoppeert, wordt over het hoofd gezien.

 

De toeslagen affaire bij onze belastingdienst is een goed voorbeeld van wat een verkeerd gehanteerd algoritme kan aanrichten. De ontwerpers voerden allerlei factoren in naar plaats, herkomst, verleden etc., op grond waarvan voorspeld zou kunnen worden wie fraude pleegde of zou kunnen plegen. Als iemand alle vinkjes van het algoritme voor zijn naam kreeg, was hij een fraudeur en al zijn bezwaren werden afgewimpeld door precies hetzelfde algoritme dat hem in het beklaagdenbankje had gezet. Contact met de menselijke uitvoerders was niet mogelijk of stuitte af op de uitkomsten van het computergestuurde algoritme.

 

Wat ons in het digitale tijdperk overkomt, dat is dat wij, als wij gebruik maken van het internet om te bankieren, krediet aan te vragen of iets te bestellen, alleen contact maken met een algoritmisch geprogrammeerde computer. En die computer is zo geprogrammeerd dat het contact met een menselijke medewerker zoveel mogelijk wordt vermeden. U kent ze denk ik wel, de e-mails die je krijgt als het gaat over de diensten en goederen die via het internet verstrekt worden: dit is een automatisch aangemaakte e-mail waarop u niet kunt antwoorden. De belastingdienst is kampioen op dit gebied, maar ondernemingen kunnen er ook wat van. Probeer maar eens een abonnement op te zeggen bij een provider of energieleverancier. Negen van de tien keer is de site zo gebruiksonvriendelijk ingericht dat je het opgeeft en ook negen van de tien keer staat er geen telefoonnummer vermeld. En als je op een site naar veel gestelde vragen doorklikt, dan staat jouw vraag er bijna nooit bij.

 

Er is een tijd geweest waarin we voor alles wat we nodig hadden, contact maakten met een mens, een medewerker van een bedrijf of een ambtenaar als het om de overheid ging. Die tijd is grotendeels  voorbij, we praten nu vrijwel uitsluitend met algoritmen die alleen reageren op voor geprogrammeerde vragen.

 

Als je kijkt naar de ontwikkeling van de klassieke theologie in het christendom zie je een parallel met wat ik vertelde over algoritmen. Ook daar is sprake van een reeks van tevoren bedachte stappen die tot een bepaalde uitkomst moesten leiden.  Via de zondeval in het paradijs maakt men de stap dat de verhouding tussen mens en god in het ongerede is geraakt. Vervolgens komt Jezus als de Zoon van God op aarde om die verhouding te herstellen en het eindigt, na zijn dood en opstanding, met de conclusie dat wij door Zijn lijden en sterven verlost zijn en weer verzoend zijn met God. Dit schema van zonde, ellende en verlossing is door kerkvaders uitgedacht en opgeschreven in belijdenissen die heden ten dage nog gelden. De rol die zij aan Jezus in dit schema hebben toebedeeld is die van de eniggeboren zoon van God, die hier op aarde in mensengedaante aanwezig geweest en plaatsvervangend voor ons heeft geleden.

 

Er is nog veel meer over die klassieke christelijke theologie te zeggen, maar die theologie is uitgewerkt, spreekt de mensen van nu niet meer aan. De kerkvaders wilden de bijbel gelezen hebben als een verslag van wat waar gebeurd was door het ingrijpen van buitenaf door een verre God met wie wij geen contact konden maken zonder de bemiddeling van Jezus Christus. Ik noem dat de uiterlijke lezing van de bijbel. Maar met die uiterlijke lezing ga je voorbij aan de ware aard van religie en die ware aard is dat religie alleen iets in ons bewerkt als wij met onze menselijke geest daarin herkennen wat in ons ligt verankerd. Ik kan dit het beste verduidelijken door bepaalde passages uit de bijbel op verschillende manieren te lezen. Neem het verhaal over de storm op het meer in Matteüs 8 vers 23 en verder. Daar staat te lezen dat Jezus inde boot stapte en het meer plotseling enorm begon te kolken. jezus sliep door alles heen, maar zijn discipelen raakten in doodsnood en maakten hem wakker. Jezus stond op, sprak de wind en het water bestraffend toe en het meer kwam tot rust.

 

Als je dit verhaal uiterlijk leest, zoals de traditionele dogmatiek dat doet, dan is Jezus niemand anders dan een historische figuur van tweeduizend jaar geleden die door bijzondere goddelijke gaven de natuurkracht  van wind en regen kon beheersen. Op die manier heeft het verhaal niets te maken met onszelf, behalve dan dat wij alleen gelovig zijn als wij, tegen ons verstand in, willen aannemen dat Jezus of God zoiets zouden kunnen. 

 

Maar als we het verhaal innerlijk lezen, dan krijgt het een heel andere betekenis die direct te maken heeft met wat wij in ons leven kunnen ervaren. De verbinding met het verhaal wordt dan gevormd door onze innerlijke stormen, zoals onze angst voor levensbedreigende ziekten of de angst die wij hebben voor onze onbeduidendheid als het gaat om onze relaties met andere mensen en ons onvermogen om onze lotsbestemming in eigen hand te nemen. Wij zijn vaak bang, bang voor wat ons kan overkomen en die angst kan de kracht van een storm in ons binnenste aannemen. In zo’n situatie heb je behoefte aan vertrouwen. Vertrouwen dat het weer goed kan komen als je je durft over te geven aan het denkbeeld dat de man van Nazareth ons heeft voorgeleefd: vertrouw op de liefde als de helende kracht die de conflicten in ons zelf hanteerbaar maakt.

 

De leringen van Jezus, de mens Jezus, hebben vrijwel altijd te maken met de liefde als verzoenende en helende kracht. Als hij zegt dat je geen offer naar het altaar moet brengen voordat je je hebt verzoend met een ander die je iets verwijt, dan is dat in wezen niets anders dan het toelaten van de liefde in de gedaante van verzoening en vergevingsgezindheid. Hij houdt zijn volgers voor dat de ervaring van de liefde voor een mens van onschatbare waarde is. Wie zich bemind voelt door een ander, komt niet zo snel in conflict met zichzelf, kan zichzelf zien als iemand die weliswaar zijn beperkingen heeft, maar daarmee kan leven uit de kracht van het bemind worden.

 

Behandel de ander zoals je steeds zelf door de ander behandeld zou willen worden. Het is een aansporing om jezelf in het contact met anderen een spiegel voor te houden. Om in die spiegel te kijken en je af te vragen hoe jij je zou voelen als je aangedaan was wat je een ander aandeed. Of je, als je een fout had gemaakt, niet liever zou hebben dat je dat vergeven was in plaats  van op je nummer gezet. Of je je wel realiseert wat je kunt aanrichten als je de ander neersabelt om wat voor redenen dan ook.

 

Als ik het dagelijkse nieuws op me laat inwerken, dan dringt zich aan me op dat de gulden regel niet veel invloed heeft en steeds meer wordt verwaarloosd. Via de sociale media – ik vraag me wel eens af wat er eigenlijk sociaal aan is – worden mensen luidkeels en triomfantelijk aan de schandpaal genageld. De Amerikanen hebben een uitdrukking voor: naming and shaming. Bij de constatering dat er iets niet goed gaat is de eerste reflex om te zoeken naar een schuldige waar vervolgens iedereen over heen kan vallen. Gedragingen van anderen worden al snel als onvergeeflijk betiteld, maar de vraag of iets misschien te vergeven is, die wordt niet zo snel gesteld.

 

Dit is niet wat Jezus voor ogen heeft gestaan toen hij tegen de mensen zei dat het koninkrijk van God binnen ieders bereik ligt, maar de mensen het niet zien. Wat hij wilde was dat wij in alles wat wij doen of laten de gevoelens en verlangens van onze medemensen respecteren en daar naar handelen. Dat ieder mens er echt op heeft om in zijn waarde te worden gelaten. Uit wat ons tegenkomt over berichten uit de samenleving  kunnen wij zien dat het ogenschijnlijk zo eenvoudige gebod om te handelen zoals je zelf behandeld wil worden, in de praktijk een moeilijk na te volgen gebod blijkt.  Integendeel, tegen dit gebod wordt naar hartenlust gezondigd. Het is goed om daar tegen in te beseffen dat wat geschreven is over Jezus, over ons zelf gaat en wij daardoor bewust gemaakt worden van wat er werkelijk toe doet: liefdevol omgaan met elkaar waar dat ook maar mogelijk is.